ILANG TALA MULA SA GERA LABAN SA DROGA

by U Z. Eliserio

translated into German by Dave Ryan Mikhail S. Go

Auch Jahrzehnte später, wenn erwähnt, Olivia sage, derjenige, der ihr jüngstes Kind getötet hat, ist Rodrigo Duterte. Oder, manchmal, derjenige ist die Gesellschaft (sie sagt).

Photo by Matheus Bertelli on Pexels.com

Olivia ist eine arme Frau. Sie ist sehr arm. Sie wohnt in der Slumsiedlung. Infolge ihre große Armut, manchmal schuldet sie ihrer Hündin. Er verleiht ihr, aber die Darlehenszinsen sind groß.

Es gibt ärmere Menschen als Olivia. Es gibt ein Mensch, den sie kennt, ist nicht nur arm, sondern bakla (schwul) auch. Ein anderer ist Bisaya. Sie sind unterdrückter. Aber sie sind nicht die Protagonisten der Geschichte.

Olivia war nicht arm vor. Ihr Vater war ein Sportjournalist. Er war lieb und er hatte einen langen Bart. Ihre Mutter war eine Lehrerin in eine öffentliche Schule. Eines Tages hat sie im Klosett gestolpert. Die Wunde war nicht geheilt. Sie hat Diabetes. Es gab ein Plan zu ihr Bein abschneiden wann der ihr Herz angegriffen hat. Tot. Und die Arbeit ihres Vaters in der Zeitung war weg.

Olivia war eine Jugendliche, als das passierte. Sie wusste nicht, wovon wo ihr Vater hat Geld verdient,ihre Studien und ihrer Geschwisterzu weiterführen. Aber ihr älterer Bruder hat Journalistik abgeschlossen, und ihre ältere Schwester Biologie. Sie hatte Journalistik auch auf dem College. Sie war von ihrem Freund, ein Student von der Fakultät für Bildende Künste, geschwängert worden. Zum Glück ist er reich.

Olivia ist nicht die ärmste Person in der Welt. Sie hat eine Hündin. Er ist ein Geschenk von ihrer Schwiegermutter, wann ihr Freund, von der Fakultät für Bildende Künste, sie förmlich bekannt gemacht hat. „Wenn Leopolds Vater am Leben wäre…“ sagte ihre Schwiegermutter mit Tränen aus ihrem rechten Auge, die über ihre linke Wange rollen, am Kinn hängen, „Ich bin sicher, mein geliebter Poldo würde dich mögen.“ DieHündin hat ihre Tränen gewischt, bevor er wurde ihr übergeben.

Olivia hatte Hypochondrie. Eines Tages hatte sie einen Splitter ungesehen in ihrem linken Zeigefinger. Weiter, Hämorrhoiden. Dann, Ekzem. Wann sie ihre Medizin trinkt oder creme für ein auf trägt, gibt es ein neues etwas entstehend. Vielleicht, ihr Körper mag ihr immer krank machen.

Also, wann sie ihre erwartete Monatsblutung nicht kriegt… „Was ist das, Urbana und Feliza (eine Philippinische Geschichte)“ … Also, wann sie, nachdem eine Woche nach Sex mit Leopold hat, nicht menstruiert, sie ist nicht verängstigt. Sie würde später die nennt man eine Scheinschwangerschaft wissen. Das war ihr erste Mal mit Leopold, definitiv würde sie Angst haben. Aber sie hatten Sex nur einmal, und es war schnell. Also, er hat mit die Zigaretten und die Biere fortgesetzt, und hatte eine schlaflose Nacht. Manchmal, er würde studieren.

Sie hat Leopold vertraut. Sie hatte drei Jahre mit diesem Freund. Wann sie in der High-School war, er hat sie vor Rüpeln verteidigt. Während ihrer ersten Disco in Morato, eine Stunde vor das Brand ausbrach, er hat sie nach Hause zu gehen eingeladen. Sie haben Kondome nicht genutzt, sie haben Interruptus gemacht.

Die drei Monate gingen, bevor sie hat zugegeben, dass sie schwanger war. Sie hat alles noch nicht ausgeplaudert, aber sie hat auf ihr Lehrer übergeben, wenn sie ihr Blue Book mit ein Durchgefallenaußen auf das geschrieben gegeben hat. Am Nachmittag, wenn sie haben getroffen, sie hat auf Leopold auch übergeben.

Sie hat ihrer älterenSchwesterzuerst erzählt. Sie waren nahe. Sie ist eine Mutterfigur für sie. Wenn das Ergebnis des Schwangerschaftstests als positiv erwiesen hat, ihre Schwester hat ihre Haare gezogen. Während sie den Schmerz und die Schande gefühlt hat, sie hat den Versuch, in der beliebtesten Drug Store (Apotheke) in den Philippinen in der größten Filiale dort entlang der Quezon Avenue Pillen zu kaufen, erinnert. Da war eine Frau vor ihr in der Warteschlange. „Frau, Frau, ein Nordet, bitte,“ murmelte sie.

„Entschuldigen Sie, Frau, brauchen Sie eine Quittung, um Pillen zu kaufen,“ antwortete die Person, die nicht wirklich eine Apothekerin.

„Ach so! Okay, ein Schwangerschaftsteststattdessen, bitte.“

Wenn Olivia jetzt an der Kasse war, sie hat Biogesic (eine Medizin) gekauft.

Die drei Monate und einige Tage danach, sie hat ein Schwangerschaftstest gekauft.Ihre ältere Schwester dachte, dass es für sie, wenn sie in die Drug Store (Apotheke) zu gehen eingeladen wurde, gekauft wurde. „Apothecary“ wurde zum Definieren der Drug Store (Apotheke) verwendet. Dann, hat Olivia gelernt, Menschen, die Wörter wie „Apothecary“ oft benutzen, nicht zu vertrauen.

Nachdem ihre Schwester ihre Haare gezogen hat, sie umarmten. Sie hat mit ihrem T-Shirt, das sie trug, ihre Tränen gewischt. Nachdem, sie haben ihren Vater zusammen angesehen. Olivias Vater wurde nicht wütend. Aber er hat nicht gesprochen. Er hat nicht seitdem gesprochen. Er hat ihr sogar einen Brief mit gemischte Gefühlen von Ärgernis, Enttäuschung und Sicherheit geschrieben. Selbst wenn sie seine Enkelkinder hatten, Er hat nicht gesprochen. Selbst wenn sie geheiratet hat. Wie köstlich schrullig!

Am 23. August 1999 hat sie geheiratet. Ihre ältere Schwester was ihre Trauzeugin. Leopolds Trauzeuge war sein bester Freund seit der High-School, von der Fakultät für Bildende Künste auch. (Er wurde 18 Jahre in ein „Riding in Tandem“ Vorfall danach ermordet, vor der Kirche, in der Olivia Santo Domingo hat geheiratet). Ihre kleines Mädchen war 7 Monate alt. IhreHündin, andererseits, war 3 Jahre alt. Sie hat ihm, ein Taufpate zu sein, eingeladen, aber „seine Erfahrung im Leben noch nicht genug ist.“ Er gab Widerworte, „Ich wurde abgelehnt als der Taufpate deines Kinds.“

Ist Muttersein mit 19 schwer? Schwer. Es gibt einMädchen, das sie kennt, erst 17 Jahre alt, mit drei Kinder und sie ist Bisaya. Es gibt ein auch, das sie kennt, erst 17 Jahre alt, mit drei Kinder und sie ist Pangasinense. „Es ist wirklich ab aeternosub zu sein von den Subaltern“ Leopold hat in ihrer Flitterwochen gesagt, „Wusstest du, dass Mörderwale Wale nicht sind, aber sind Schweinswale?“ Mit ihrem starken Willen, ihn zum Schweigen bringen, sie haben ein Kind gemacht.

Wie reich ist Leopold? Sehr sehr reich. Er hat sie nach Ägypten in ihren Flitterwochen gebracht. Im 2000, sie benutzen DFÜ-Netzwerke nicht mehr. Abgesehen davon, dass er reich ist, er hatte ein reines Herz. Es wurde gesagt, dass er vor Rüpeln Olivia verteidigt hat. (Gemeinen Mädchen, die Olivias Zahnspange beleidigt hat; sie Glück haben, weil Olivia mit dem Schweizer Messer, das sie von ihre Mutter geerbt hat, sie zu erstechen geplant hat). Abgesehen von das, er hat sich freiwillig für das Rote Kreuz. Ebenso, wöchentlich, besucht er das Grab seines Vaters im North Cemetery (North-Friedhof).

Doch, wie viele reiche gute Menschen, sein Reichtum was basierend auf Wohltätigkeit. Der Verlust seines Finanzmittels mit seiner Mütter hat während der Asienfinanzkrise im 1997 gestartet. Sein Buchhalter hat ein bisschen Hokuspokus gemacht, damit seine Villa und sein Auto können zu bleiben. Aber wenn er während 9/11 gestorben ist, es gab keinen guten Ersatz. Leopold, Olivia und ihre Kinder waren bankrott, während des KrieginAfghanistan. „Come Mister Taliban, hand over bin Laden. Colin Powell gonna bomb your home (Komm Herr Taliban, händig bin Laden aus. Colin Powell wird dein Haus bombardieren),“ hat Leopold zum letzten glücklichen Mal gesagt.

Olivia, ihr Mann, ihre Kinder und ihre Schwiegermutter mussten im Haus ihres Vaters, nicht gesprochen hat, wohnen. Ihr älterer Bruder hat, über fünf Jahre während seiner Facharztausbildung im Philippine General Hospital (Das Philippinische Allgemeinkrankenhaus), dort auch gewohnt. Alle sieben haben im Bungalow passen. Olivia hat im Zimmer mit ihrer Schwiegermutter, ihrem älteren Bruder und ihrem Vater (er schläft nicht mehr im Doppelzimmer, nach dem Tod seiner Frau, und er will nicht ein anderes Zimmer benutzen, egal, wie sehr steht er nicht auf die Kinder) schlafen ertragen.Olivia hat ertragen, aber Leopold hat nicht ertragen. Er ist es nicht gewöhnt, dass anstatt ein Bidet ein Tabo (ein Wasserschöpfer) benützt wird. Er ist es nicht gewöhnt, dass Wasser nicht heiß kommt aus der Dusche. (Es ist ein Wunder, wie beklagt er nicht über den Rost. Er weiß nichtwahrscheinlich, was Rost ist.)

Das Leben im Haus wird nicht erträglich. Sein bester Freund von der High School hat oft im Haus rumgehangen. Er hat keine feste Arbeit, nur Nebenjobs. Es wäre normal für Absolventenvon der Fakultät für Bildende Künste. Was war nicht normal, dass er pingelig ist, selbst wenn er nicht talentiert ist. Er wollte nicht in Werbung arbeiten, zum Beispiel.

Er hat nach Hause gekommen, nahm Drogen. Er hat mit Drogen ausprobiert. Nein, falsch. Er hat nicht nur mit Marihuana ausprobiert. Er hat sofort mit Heroinausprobiert. In nur drei Monaten, ist er gestorben. Es lief so ab. Er und Edwin, der Trauzeuge Freund, haben ab 8 Uhr bis 21 Uhr gearbeitet. Der Auftrag lautet, persönlichen Voltes V Actionfiguren. Wenn sie Formteil im Ofen gebracht haben, Edwin hat eine SMS bekommen. „Ich lasse dich eine Weile alleine. Kümmre das zuerst.“ Leopold hat definitiv Heroin genommen. Zumindest, er hat aus dem Ofen die fertigen Actionfiguren gebracht, bevor er geschlafen hat. Er hat mit eine Decke diese bedeckt. Edwin hat nach 23 Uhr nach Hause gegangen. Er war mit eine Frau. Um 5 Uhr hat Edwin aufgeweckt. Dort hat er Leopolds Leiche bemerkt. Er hat nicht bei der Polizei die gemeldet. Er hat Olivia nicht angerufen (in diesem Moment, dachte er, dass sein Schlaf mit einer Person weniger besser wäre). Stattdessen hat er sein Lehrer von der Fakultät für Bildende Künste, den hat er angefreundet, angerufen. Sie haben zusammen in ein Fass die platziert, in Zement gegossen haben, und in Manilabucht geworfen haben.

Einen Tag später hat Edwin Olivia angerufen. „Es ist Tage her, seitdem er mich im Stich gelassen.“Eine Woche später wurde Leopolds Leiche gefunden. (Der schnelltrocknende Zement, den hat er und Edwin benutzt, ist nicht so schnell getrocknet). Olivia hatte keine Reaktion, während sie dachte, dass sie tun würde, was ihr Vater tat und jederzeit nicht sprechen. Ihre Schwiegermutter hat ihre Kinder gekidnappt, und in Sagada sie gehalten. Leopold war der Opfer eines Syndikat, hat die Polizei gesagt. Aber Olivia hat die Wahrheit gewusst. Ihr Mann war ein Opferder neoliberale Globalisierung unddes wirtschaftlichen Determinismus in eine Gesellschaft, die in materiellen Bedingungen der Produktion vorhanden ist.

Also hat sie noch nicht aufgegeben. Die Protagonisten aufgeben nicht! Aber sie hat sich gelegt. Sie hat sofort nach den Schlüssel des Türknopf des Zimmer ihrer Eltern kopiert. Sie hat Schaufensterpuppe gestohlen, und die sollte sich als sie für ihren Vater und ihren älteren Bruderseit zwölf Jahren ausgegeben. Am Ende hat sie in Bett alleingelegt. Am meisten mochte sie nicht, ein Tritt auf die Brust.Sie war fertig mit ihrerTäuschung, wenn ihre Mutterihrerschienen hat. Olivia hat in eine Wohnung in Matalino in UP Teacher’s Village (Universitätder Philippinen Lehrerdorf) gezogen.

Sie hat Befehle ihrer Mutter befolgt, obwohl sie die Erscheinung des Geistihrer Mutters nicht mochte. Sie hat nach den Kindern gesucht. Sie hat nach Sagada gehen, ihre Kinder zurückzubekommen, mit ihre Hündin, der ich werde zeigen, die ihr Name ist Olivia auch.

Der Weg war, auf jeden Fall, gespickt mit Hindernissen. Hündin Olivia hat den Unterschied zwischen Baguio und Sagada nicht gekannt, deswegen, sie haben eine Anschlussfahrt gebraucht. Sie waren glücklich, wann sie denken, weil der Bus, den sie sollen nach Sagada fahren, hat von einer Klippe gestürzt. (Olivia war glücklich, aber Tado war nicht).

Sie war in den Vierzigern, während dieser Zeit (Sie hat aufgehört zu zählen, nach ihrenDreißigern). Ihre Kinder waren 16 und 14 Jahre alt. Am Ende hat Olivia ihre Schwiegermutter gefunden (Sie hatten eine bisschen Verspätung mit Hündin Olivia in Baguio, wegen des schlechten Stau in Sitio Paggang). Sie hat entdeckt, das ihre Älteste war weg. Sie war seit einem Jahr weg, angeblich hat nicht mit ihr Freund von der Polizei (ein Fremder in Bontoc) zurück gekommen. Ihr Jüngste war mindestens noch da und hat sie nicht vergessen und es gibt einen Stapel Briefe seit zehn Jahren. Ihre Schwiegermutter hat geweint (Hündin Olivia hat ihre Tränen noch gewischt), und der Protagonist hat ihre Schwiegermuttervergeben, denn sie hat ihr guten Eindruck von ihr erinnert. Olivia hat, mit ihrer Hündin, ihrem Jüngste und dem Stapel Briefe,ihre Schwiegermutter bei ihrem neuen Ehemann gelassen. Sie hat versprochen, jedes Jahr im Januar zu besuchen. Das was das letzte Mal, dass sie haben sich gesehen.

Hündin Olivia hat ihr Jüngste bei ihrer Ausbildung geholfen. Das war gratis. In Wahrheit, weiß sie, das kann Oliva ihre Schulden nicht bezahlen. Aber der Mensch und Hund haben eine besondere Beziehung, damit Hündin Olivia Olivias Versprechen geglaubt hat. Olivia hat ihr Geld von ihre Schulden nicht verschwenden. Sie hat investiert. Im EZ2 Lotto.

Oliva hat nicht gewissen, wie sie war süchtig nach dem EZ2 Lotto. Sie hat nicht in einem normalen Lotto vor gewetten, obwohl sie daran erinnert hat, dass ihre Mutter noch lebte in Sweepstakes gewetten hat. Vielleichtwürde das den Lastern, die Olivias Mann des Lebens ruiniert hat, die Schleusen öffnen. Leopold – mit Drogen und Olivia – mit Glücksspielen. Außerdem war Olivia glücklich. Nicht super glücklich, aber genug. Sie würde in keiner Standardspielauswahlen 4,000 gewinnen, aber sie hat immer in Rambolito gewinnen. Ebenso, wann sie manchmal versucht hat, konnte sie nicht in einem normalen Lotto gewinnen. Wahrscheinlich sollte sie nicht ein Millionär zu werden, nach dem Schicksal. Sie hätte nicht Hunger fürchten sollen. Sie hatte immer Lebensmittel, Stromrechnung und Handyrechnung.

Anstatt ihre Fähigkeit zu genießen, ihr Verlangen war ihre Natur zu entdecken, so dass sie ihr Schicksalvoraussagen könnte. Aber ihre Versuchen waren nichts passiert. Wann sie in Aktien investiert hat, die Weltwirtschaftskrise passierte im 2008. Wann sie Pfund gekauft hat, sie haben für Brexit gewählt. Wann ihre Jüngste 18 Jahre alt war (April 2016), Sie hat ihr zwanzigtausend Peso gegeben. „Invest in the people! (Investier in die Menschen!)“ hat sie sich gesagt. Vier Monate später warer in ein „Riding in Tandem“ Ereignis mit ihr Pate Edwin ermordet. (Erwin hat, dass er hat Leopolds Leiche versteckt, an Ostern auch gestanden.)

Während der Beerdigung ihrer Jüngste hat Olivia ihre Älteste das letzte Mal gesehen. Sie war zusammen mit ihres Freund, der ist nicht ein Fremder in Bontoc, aber ein Ilocano. Sie war schwanger, wie Olivia, mit ein klein Bauch. Schwiegermutter hat nach Manila mit ihres Mann (aus Bontoc) zurückgegangen. Ihr Grauen Star war offensichtlich. Grauen Star oder Glaukom? Sie wollte es nicht wahrhaben.

Ihr älterer Bruder, ein innere Medizin Facharzt, und ihr Vater (79 Jahre alt und mit eine Vierzigjährige zusammen) waren dort auch. Während dieser Zeit wäre sie ein bisschen paranoid. Ihre Jüngste wurde in der Straße begraben, weil sie in eine Slumsiedlung gewohnt hat. Am Ende hat sie sich dem Schicksal ergeben und beschlossen, Arm zu leben. Sie hat aus einem Tiefbrunnen Wasser geholt, und Strom aus ein Schaltkabel. Sie hat das Internet nicht genutzt und zeigte sie ihre Älteste voll Stolz ein normales Telefon oder Handy. „Das kann nicht gehackt werden“ hat sie gesagt.

Ihr Vater war noch bei Verstandzu diesem Zeitpunkt, aber spricht noch immer nicht. „How delightfully quirky! (Wie köstlich schrullig!)“ hat ihre Vierzigjährige Partner. Bemerkte sie, dass Olivia gut gehalten hat, hat sie wie war sie in ihre Dreißigjährigegewirkt. Sie trug rot in derBegräbnis, weil es war notwendig um ihr Kind und sein Nachlebenzu trauern.Sie hat gespielt auch, um ihre Nachbarn zu helfen. Hündin Olivia hat sich um Kosten gekümmert – und die Begräbnis auch. Es ist schön, in den Philippinen zu sterben.

This short story is part of U Eliserio’s first collection, Apat na PutokClick here to read about his upcoming third collection, Eksamen at iba pang kuwento ng pag-ibig.

SIYAHAN NGA HAROK

by U Z. Eliserio

translated into Waray by Jevinson Fernandez


Iba na it sitwasyon ha ira balay. Diri na ginkakastigo han iya amay an iya iroy. Waray na gihap hira pagputik. Nadiri hi Mo nga hunahunaon nga may’da relasyon an duwa nga aktibidad. Malipayon na hiya nga diri ginkakastigo an iya iroy. It iya kinahanglan yana, magpahuway. Mag-usaan.

Photo by Damon Hall on Pexels.com

“Pagsarit kan Ben.” Adto hira ha libong, nagsisilhig han mga patay nga dahon. “Pero Ma–” “Kay ano nga nagsiring ka pa ha akon kun diri ka man la gihap matuod?” Gumuko nala hi Mo ngan sumulod ha balay. Nakit-an niya an iya amay ha sala.

Nagsasarang ha center table han damo nga mga papeles ngan litrato nga Polaroid. “Malakat ako hit Sabado. Magbebeach kami hit akon barkada.” “Mayda ka ngay-an mga sangkay?” Diri hiya siniplatan ni Sarhento Bene. Nagkikinita la hiya han sulod han folder.

“Mga kaupod ko ha org.” Ginkulbaan hiya tungod han iya pagbinuwa.

“Nagsarit ka na kan imo nanay?”

“Oo”

“Kay ano nakikipag-istorya ka pa ha akon?”

Diri bumaton hi Mo. Ginkita niya an folder. “Kaso?”

Ginbutang ni Sarhento Bene an folder ha center table. “Kitaa.”

Ginkit-an ini ni Mo. Mga profile ini hin lima nga tawo. Mga Koreno nga nagpapanggap nga mga Chinese nationals. “Droga?”

“Maaram ka, diri la mag-itom nga tawo it im gindidiri. Tanan nga lahi, imo ginhuhusgaran.”

Gintapik niya an braso. “Labi na ha imo kalugaringon.”

“White slavery?”

Ginsara niya an folder. “Mga mamamatay-tawo. Matood ka o diri, mga serial killer ini hira. Tulo na an ira ginkidnap. Diri ka natuod? Tsino na an nangingidnap. Ngan diri hira naaro hin ransom. Ginluluto nira an ira mga nakukuha. Ngan igsusulod ngan igseserber nira hit mga kaonan/karinderya.”

“Kay ano daw la, karuyag nira nga ma-convert an iba nga tawo ha cannibalism?”

“Amo iton it misteryo.” Sumulod hiya ha kwarto, paggawas may’da dara nga white board. Ginsabit niya an white board ha pader. Nagdrowing hin mga lidong ngan gindugtong-dugtong. “Palit hin pasalubong para ha imo nanay.”

Ginkita hin usa pa ni Mo an folder, ngan dumiretso hiya ha kwarto. “Permanent marker an imo gingamit.”

Ha iya kwarto, nag-ihap hiya han mga dadad-on nga bado. Biyernes hit gab-i hiya malakat ha Quezon City, kulop hit Domingo hiya mabalik. Duha ka adlaw ngan duha ka gab-i hiya maukoy ha Alaminos. Nag-andam hiya hin duha nga t-shirt (ngan usa nga extra), duha nga pajama (ngan usa nga extra), duha nga boxers (ngan usa nga extra), duha nga pares hin medyas (ngan usa nga pares nga extra), usa nga saruwal nga extra, usa nga jacket tungod hit kahagkot ha bus, dose nga Good morning towel. Nag-andam liwat hiya hin toothbrush, tooth paste, sabon para ha iya nawong, sabon para ha lawas ngan shampoo.

Gab-i han Byernes ada na hiya ha estasyon hit bus ha EDSA. Pumila dayon hiya, ngan ginmemorize an numero han bus. Han naglabay nga tuig, makadto unta hira han iya amay ngan iroy ha Baguio. Nagpareserba hira, nagbayad hin sayo’ para maupay iton malingkuran ha sasakyan. Han pag-ulpot han bus, pumila hira. Naglabay an mga minuto, pero diri gumuti an pila. Nagpakiana na an nanay ni Mo. Diri na ngay-an kinahangalan pumila an mga nakapagbayad na. Para han mga diri pa nakapagbayad adto nga pila, mga chance passenger.

Gintaw-an hira han konduktor. Gingawas na hadto ni Sarhento an iya tsapa. Ginakastigo niya an konduktor. Diri nagreklamo an lalaki nga buto an simod, pero diri liwat hira nga tulo nakakadto ha Baguio.

Mas barato hin gutiay iton bus tipa-Alaminos. Kay diri man espesyal nga bus nga may’da cr iton sulod. Nabaraka hi Mo, kay maihi hiya nga tawo. Mabug-at an iya maleta, makuri pagdinara samtang ada hira hit stop-over. Pero nadiri liwat hiya nga bayaan ini. Nadiri liwat hiya nga magpugong it pag-ihi. May’da hiya nabasa hani la nga naglabay nga semester hiunong pagpugong it pag-ihi. Nasiring an iya titser, metapora daw iton. Para kan Mo, klaro iton mensahe: kun magpugong iton pag-ihi, mamamatay an tawo.

Naghuhunahuna hiya kun maupay makisangkay hit iya sapit. Lagas nga babayi ini, parehas hit iya iroy: magasa, kahon it nawong, matarom it mga tusok. Ngumisi ha iya han iya paglingkod, nagsarit nga ig-aadjust it hagkot hit aircon. Makikiistorya na unta hi Mo pero gingawas han babayi an iya cellphone. May’da ini gintawagan, ginbubuyawan. Hunahuna ni Mo, asawa niya it iya kaistorya. O kabit hiton iya asawa. Nakangisi la gihap an babayi kahuman han tawag.

May’da wi-fi iton amon nasakyan nga bus. Nasagap ini han iya cellphone. Waray la hiya pakakonektar. Karuyag niya pumalit hin bag-o nga cellphone. Pananglitan an HTC One X. May’da na ngay-an hadto dinhi ha Pilipinas. Pero naghuhunahuna gihap hiya kun maghuhulat nala hiya han Galaxy Note nga Ice Cream Sandwich na an OS. Damo nga konsiderasyon, pagpili pala hin cellphone.

Magkabarda it nalingkod ha atubangan ngan ha luyo ni Mo. Mas lagas ha iya, bangin magkausa nga kompanya hira. Call center ada, bangin team building it kakadtoon.

Maaringasa hira, danay green jokes pa gud. Gumuko nala hi Mo kun diri na niya makontrol an iya pagtawa. May’da usa nga lalaki, matambok, halaba it buhok, hiya la it mahilom. May’da ini dara nga dako nga kamera, baga hin braso hit kahalaba it lente. Panay click ini. Diri ini naupod han ira pagtitinawa, diri ini nakikiistorya. Basta kuha la hin kuha hin litrato ha iya mga katrabaho ngan kaupod ha bus. Nanboboso hit diri kalugaringon nga buhi. Nag-iisog hi Mo hit mga nauupayan hit photography. Kay nauupayan liwat iton iya amay. Damo na nga lente an naitsa hini ha iya iroy. Hadto, nasiring hi Mo nga kinahanglan tanan nga photographer patayon, amateur man o propesyonal. Siguro takna na nga makiayon hiya ngan pumalit na hin camera. Iya ginkit-an an brand han camera han matambok nga lalaki. Nikon ini, 5100 o 3100, usa la hini nga duha. Maupay daw iton nga klase? Ini na litratista nala iton akon sasangkayon? Sapit iton nira, usa nga braso la iton iya hirayo ha babayi nga nakipag-away han iya asawa ha cellphone.

“A, ma’am,” siring ni Mo, tinapik niya an braso, “pwede kita magbalyo hin lungkuran?” Ngumisi ini ha iya. “Diri.”

Aga na hira umulpot ha Alaminos. Kinmaturog hi Mo. Mabuto na an iya pantog, dumalagan hiya tipagawas hit bus, gindadanas it maleta. Waray niya kakit-an an cr han estasyon. Damo hin duro it mga tawo, baga mga bulate ha basurahan.

Kinadto hiya hin usa nga lalaki nga waray t-shirt. “Tricycle, boss?”

“Hain iton cr, manong?”

“Waray bumaton an lalaki”

Ginkita ni Mo na may’da tattoo nga cobra ha dughan an lalaki. “Sige boss, tricycle. Maaram ka ngain it Papi Resort?”

“Adto didto iton cr, boss.”

Sapit la ngay-an han tindahan han tiket. Nagsiring an tricycle driver nga babatayan niya an maleta ni Mo, pero dumiri hiya. Matakas unta hi Mo han lalaki nga may’da tattoo nga cobra. Pero pagkaihi, naghunahuna hiya nga kinahanglan liwat niya nga magrenta hin sakayan tipa-Papi Resort. Lugaring sumakay hiya ha tricycle nga dumog. Diri la an lingkuran an baga ginhimo la ha kahoy nga kariton.

Harayo an iya biyahe, mayakan an driver. Engineer daw ini, hiya kuno an nagdisenyo han Papi Resort. Karuyag kunta ipakiana ni Mo kun ano nga klase nga engineer it nagdidisenyo hin building, pero may’da na ada hini. Karuyag kunta ipakiana ni Mo kay ano nga nagda-drive hiya hin tricycle kun engineer hiya, pero ha itsura han mga kalsada (kalalakin-an nga nag-iirignom ha may kanto, mga basurahan nga nagsasarang, mga bata nga hubo nga nagmumulay ha butnga hit kalsada, usa nga patay nga karabaw), bumalik an iya dila han iya panlilibak. Ginpara niya an kakurian ha iya pangita.

Alas otso eksakto umabot hira ha Papi Resort. 150pesos an inaro han driver nga nagpakilala nga Engineer Reny Barretto. Ginhatag niya an iya cellphone number. Magtext daw la hi Mo kun karuyag niya mag-sightseeing, o kumadto ha mall o bar o beach. Nagpasalamat hiya, gindanas an maleta ngan nagcheck in.

May’da pa namamahaw ha dining area ha Papi. Tulo nga pares hin lagas nga ‘kano ngan Filipina.

Baga hira Jay ngan Gloria nga tikang ha Modern Family, an kaso Columbian kuno hi Gloria.

Malangsa imbes nga mapang-ad an baho hiton dagat, ngan natusok ha mata an reflection hini ha adlaw. Ha Room 6 gindara hi Mo han babayi tikang ha Check in counter. Room 9 iton sapit hini, imbes nga 7 o 8. Kun may’da la hiya smartphone karuyag unta niya kumuha hin panorama nga picture, para igpakita an magkasunod nga 6 ngan 9 nga kwarto. Pero waray hiya smartphone, lugaring sumulod nala hiya samtang gin-abrehan han babayi tikang ha check in counter an portahan. Nabatian niya an pag-abre han portahan hit room 9.

Igsasara na unta niya an portahan samtang umagi ha iya atubangan an usa nga babayi. Hitaas ini, magasa, maitom pa ha ulikba, may’da gutiay nga sombrero nga asul it kolor. Kilala niya ini. May’da ini kanawong nga iya kilala. Sikat ini. May’da ini kanawong nga sikat. Nakit-an niya ini ha Facebook ngan nahusayan hiya pero diri niya gin-add as friend. Nakit-an na niya ini dida han iya inop. Diri hiya maaram kay ano pamilyar an nawong han babayi, pero ngumanga la hiya han pag-agi hini.

Lima ka minuto kahuman hini nawara ha iya pangitaon, ginsara ni Mo an portahan.

Humigda hiya ngan ha diri niya maexplikar na panhitabo , diri na la niya nahubo an iya sarwal.

Kumaturog utro hiya ngan nag-inop hiya tungod han babayi.

An dagko niya nga mga mata. An iya mga ngipon nga nabusag pa hin duro tungod ha iya nawong nga maitom. An iya buhok nga nagkolor hin kayumanggi tungod ha adlaw. An iya mga suso nga gutiay. An iya mga pa-a nga baga kahirayo hit doorknob ha tuna.

Udto na magmata hi Mo. Diri la nasidlit an adlaw, napapaso pa an iya pa-a han sirak han adlaw. Gin-abrehan niya an telebisyon. Waray hiya plano nga magkita hin TV, karuyag la niya nga masulit an iya ginbayad nga sobra 2K. The Vampire Diaries an palabas ha etc. Han cr, nakit-an niya nga mahinay an tubig han bidet, bisan todo na iton pihit niya ha gripo na sapit hit inodoro. Mapaso hin duro an setting han ira shower heater. Nag-aalburuto it iya tiyan, dumiretso hiya ha dining area hit Papi Resort.

It aadto la an babayi nga maitom ngan an menu nga listahan han mga mahal nga pagkaon. 500 para ha pasayan. Umorder hiya hin inihaw nga baboy ngan Coke. Ginkikit-an niya an babayi. Nagbabasa hin libro, nakadto ha nasisirakan nga parte hiton dining area, harani hiton dagat.

Bumalhin hi Mo hin lamesa, gin-ilob an paso para la magpapansin. Siyahan nagsinipol hiya. Dedma la an iya crush. Gingawas niya an iya cellphone. Tungod kay baratuhon la, waray ini mp3 player, pero may’da radyo nga FM. It kaso waray hira mabatian kun diri static ngan reporter nga nagbabalita ha Pangasinense. Kahuman, humirani hi Mo ha iya, umubo hin maka-duha, ngan nagpakilala ha babayi.

“Mo?” Ginbutang han babayi an libro ngan humitaas an kiray.

“Anselmo it akon ngaran. Maraksot ano?” Ginbasa ni Mo an pamagat nga nakaemboss ha cover. The Lord of the Rings, nasiring an mga bulawan nga letra. “Maupay?”

“Natuod ka hit pagbabasa hin libro?”

“A–”

“Natuod ka nga waray ini data, kay kun kinahanglan naton hin impormasyon may’da kita makukuhaan hin impormasyon nga mas masayon”

Nahunahuna ni Mo an iya pagbabasa hiunong ha krav maga ha Wikipedia. Oo, may’da nagcorrect ha iya hiunong nga “katutubo” ini ha Israel, pero para ha iya toto-o ngan tama an iya nakuha nga impormasyon tikang ha internet. “Hunuhuna ko, oo. Siguro para ha iba, iton pagbabasa nira hit libro, ano nala, tic. Eccentricity. Pero usa ka adlaw, magigin obsolete nala iton.” Ginlalaum nala hiya nga maruyag an babayi nga ginyakan niya an iya toto-o nga opinion hiunong hini.

“Maaram ka hit deperensiya hit nobela ha iba nga anyo, sidngon ta hit sine, telebisyon, teatro, o musika?”

“Ginbabasa ini?”

“Ginbabasa ini hin nag-uusaan?”

“Baga anti-social man iton?”

“Diri la baga. Kun mahihibaruan la hiunong ha kalibutan iton imo kinahanglan, mahibaruan hiton gawas, makikit-an mo ini ha dyaryo, mga dokyumentaryo, oo pati iton mga ginbabasa ha internet. Pero it pagbabasa hin libro, an ginhahatag hini para ha kalugaringon. Mahihibaruan hit kalugaringon. Dahil may’da ka kaupod kun nagkikita ka hin dula, o namamati hit banda, nadanas ka hini nga baga parte ka hit usa nga grupo. Asya liwat kun nagbabasa ka ha internet. Igseshare mo ha Facebook, igkoquote mo ha Twitter. May’da ka kaupod hit pagbasa, ngan waray mahihimo nga paghibaro hit kalugaringon.”

“Kay ano, diri pwede nga pananglitan may’da ka ginbabasa nga libro ngan naupayan ka ha usa nga linya, mag-oonline ka ngan igko-quote mo ini ha Twitter?”

“Pwede. Kun asshole ka.”

Umulpot na an inorder na inihaw ni Mo.

Bumalik an babayi ha pagbabasa. “Elizabeth,” siring hini.

Gintunga-tunga pa la ni Mo hin gudtiay an inihaw na baboy, han igbutang ni Elizabeth an libro. “Human ka na?” Gintuhog niya an piraso hin taba ngan balat.

“An siyahan nga libro.”

Samtang nagsasamsam, ginbasa ni Mo an blurb han nobela. “Waray cliffhanger?” Ginhunahuna niya kun naupayan ba hiya han pelikula nga tikang an istorya ha libro. An iya nahunahuna la tulo nga beses ini nga nanominate ha Academy Awards. “O maraksot it cliffhanger?”

“Nagugutom la ako.” Gintawag hini an waiter.

“Ay, manong, igfollow up ko la unta an Coke.” Gintagan ni Mo hin inihaw hi Elizabeth. “Ano it im’ gin-order?”

“Pasayan.”

“Karasa.”

“Talaga? Diri pa ako nakakakaon hiton bisan san-o.”

“Tinuod?” Kun diri la allergic hi Mo, pasayan an iya gin-oorder bisan mahal pa ini.

“Maruruyagan mo ini, sigurado”

“Pagsaro kita. Diri ko iton makakaon nga tanan”

“Ay, ayaw, allergic ako.”

“Kay ano nga maaram ka nga marasa?”

“Han siyahan ko nga kumaon hini, usa ka bandehado an akon naubos. Nagpupurula na ak hadto siyahan pala nga timo pero waray ko pagdiri. 8 pala ak hadto. Hasta yana, nahinumdom ak hadto.” Naglaway hiya. Gintimo niya an usa nga dakot hin kan-on ngan duha nga strip hin baboy, pero waray hini ka-wara an iya paglalaway.

Umulpot an gin-order na pasayan ni Elizabeth. Waray pa an Coke ni Mo. “Kay ano nga nakanhi ka ha Alaminos, yana nga mauran?”

“Ambot. May’da ako nakit-an nga ad ha internet.” Tumuk-ab hiya. “Ikaw?” Bumalik an waiter, may’da dara nga orange juice para kan Elizabeth. “Manong,” siring an babayi, “alayon, follow up an iya Coke.” Gintudlok niya hi Mo. “Aanhi an akon bugto. Upod an pamilya han iya boyfriend. Hira la unta. Lugaring nagkasakit hiya, kinahanglan kumanhi ako para batayan hiya.”

“Seryoso? Bangin kinahanglan niyo bumalik ha Manila.”

“Sipon la” Ginparutan niya an pasayan, ginpugot an ulo. “Plano ini nga tanan han akon nanay.”

“Oo?” Umulpot an order na Coke ni Mo. Nagpasalamat hiya ha waiter. Nagtoast hira ni Elizabeth. “Kay ano sugad?”

“Matatapuran ta ikaw, Anselmo?”

“Basta diri la hit password.”

Ngumisi ini. Baga ivory it iya mga ngipon. “Diri tinood nga boyfriend han akong bugto ini nga amon ginsisiring na iya boyfriend. Diri ngani ini nanligaw ha iya. Hiya pa lugod an nanligaw, pero diri asya it tawag hiton. Basta, sangkay hiya hit pamilya, ngan pirmi kaupod hit ira mga biyahe. Ha ira ini nga Papi. Idudul-ong ko unta an akon bugto. Pinagbus hiya han akon nanay. Nauran hadto nga Huwebes, pero pinagbus hiya. Para magkasakit. Para kinahanglan alagaan hiya han iya ginligawan nga diri unta niya liligawan nga iya na naging boyfriend yana. Makuri ba an plot?”

“Kun waray kuno sense, karuyag sidngon tinuod.”

Tumindog hi Elizaeth, han iya pagbalik may’da niya dara nga platito. Kumuha hiya hin usa ka piraso hin pasayan. Binutang ha lamesa ni Mo. “Kaon,” siring han babayi. May’da ini ginkuha tikang ha iya hand bag, usa ka banig nga gamut ngan ginbutang niya ha platito.

Anti-hystamine. “Nasisina ka ba ha akon tungod gin-istorbo ko an imo pagbabasa asya karuyag mo ako patayon?” “Maitom la ako Mo, diri la nimo nakikit-an pero mapupurula na ako.” Gingawas hini an usa pa nga banig hin anti-allergy, uminom hiya hin duha nga tabletas. “Pagtapodha akon. Kay nagtapod ako ha imo.”

Nakita ni Mo nga nagpupurula an mga mata ni Elizabeth. Ginbutang niya ha gilid an inihaw nga baboy ngan kinaon an pasayan ha platito.

Gintunga nira an order ni Elizabeth, kahuman hini umorder hira hin usa pa.

Pasado ala una na hira nahuman pagkaon.

“Tubtob ka san-o dinhi?” pakiana ni Elizabeth. Ginsulod niya an Lord of the Rings ha handbag.

“Domingo hit aga. Kulop?”

Tumangdo an babayi. “Room 6 ka? Kadtoa ako unina na gab-i. Kaon kita.” Diri pa bumaton hi Mo, lumakat na ini. Ginsundan han iya mata an mga pa-a han babayi. Gumawas ini han Papi Resort. Pastilan nga magbabantay hin bugto, magbibeach pa yada ini. Ngan nalipong hiya nga kanina pa niya gin-iilob. Dumalagan hiya tipabalik ha Room 6 para igsuka an pasayan.

Nagpupurula pa hiya pag-ulpot han ala sais.

Pero iya ginpirit nga maghilam-os, magbihis, ngan kumadto ha kwarto han babayi nga maysala kay ano hiya harapit nga mamatay. Nag-abre an portahan han iya ikatulo nga pagtoktok. Nasusuka pa hiya.

Diri nawong ni Elizabeth an kumarawat ha iya. Mabusag ini nga babayi. Diri ini baga kabusag hit parot hin bunay, kay baga ini kabusag hiton white board. Pero hitaas ini pareho ni Elizabeth, may’da gihap magkapareho nga sul-ot nga sombrero, pink imbes nga blue, ngan maghusay it mga ngipon. Umubo ini ngan gumuliat, “Ate!”

Umulpot dayon hi Elizabeth. “O, kay ano nga bumuhat ka? Umihi la ako. Ginoo ko Maria, nadiri ka na maupay iton imo lawas. Aanhon daw la naton pagbiyahe kun sinisip-on kala gihap?”

Umubo utro an babayi nga mabusag. “May’da ka bisita.”

Hadto la nasabtan ni Elizabeth hi Mo. “Ay.” Humuring ini ha iya bugto, “Higda daw. Mabalik ako dayon.” Gumawas ini, ginsara an portahan. “Nangalimot ako han aton sabot.”

Nawara an tipa-gawas nga suka ni Mo. Nahulog nga tanan an asido ha butas han iya tiyan, lugaring naawod hiya. Kasiring niya witty banter an nahitabo ha ira nga duha ni Elizabeth, ngan masunod na unta an romantic nga pangaon. “Ayos la.” Ginkita niya an iya kwarto. “Mauli na kamo?”

“Ginhunuhuna ko an imo ginsiring. Maupay kun harani kami hit maupay nga ospital. It kaso, kinahanglan ada kami ha Manila.” Ginpidlit hini an iya kamot. “Pasayloa ak”

“Ighahatig nim it imo number?”

Tumangdo hi Mo. “Kuhaon ko an imo.”

“Teka lang.” Bumalik ini ha kwarto, ngan paggawas may’da ini dara nga cellphone nga danay na nakikit-an ni Mo. “Bale…”

“Amo Iton an Windows Phone han Nokia?”

“A, zero, a, oo. Lumia 900. Bale zero…”

Gingawas ni Mo an iya cellphone ngan nagbuwa nga ginkukuha niya an number ni Elizabeth.

Random nga numbers an iya gin-save. “Ini,” siring niya.

“Miskol mo ako?” Nakapout ini.

Kay ano nga hi ikaw an nakapout, hi ako ngani an nadismayo. Diri man hiya fetus pero ginhulog hiya. “A, sorry waray ko load. Pero pramis, buwas hit agahon magpapaload ak. Ngan igtetext kita”

“Sige.” Gindilaan hini an iya imim. “So, kay ano na?”

“Text text nala.”

“Oo, oo. Gawas kita pagbalik mo.”

“Oo, oo. May’da ka utang ha ak na dinner date.”

Gin-abrehan hini an portahan. “Nag-andam ka na?” huring hini.

Waray batia ni Mo han baton han bugto ni Elizabeth. Ginbulsa niya an iya cellphone ngan tipa balik na unta hiya ha iya kwarto. “Text text,”huring niya. Iginsuksok niya an iya susi ha doorknob. Ginkikinitaan han iya mga mata an mga letra han Room 6.

“Oy.”

Waray lumingi hi Mo ha babayi.

“Oy, teka.”

Umabat ni Mong nga may’da kumapot ha iya balikat. An iya nakit-an baga nahuhulog an nawong ni Elizabeth ha iya nawong, samtang pumiyong hiya ngan ginsalo niya an imim ni Elizabeth pinaagi han iya imim.

Asya an siyahan nga harok ni Mo ha babayi. Mahulos an harok ni Elizabeth. Dako it baba hini, baga kakaonon an im-im ni Mo, o it bug-os nga nawong niya. Igsusulod unta niya an iya dila pero nag-unay na an dila han babayi ha iya.

Nangungurog hiya kahuman. May’da laway ha iya baba.

“Pagtext kun may’da ka na load, ha?” Bumalik hi Elizabeth ha Room 9.

Pumahuway la hi Mo ha iya gintitindogan. Diri niya maproseso an nahitabo. Nalilipong hiya, diri niya sigurado kun tungod ini han pasayan o han nawarayan hiya han iya hangin ha usa, napulo, saysenta o pira pa na mga segundo han iya siyahan nga harok ha babayi. Nawara an butas han iya tiyan, ginsalyuan hin libog an iya pagkaawod. Bumalik gihap kahuman hini an asido, ngan an pagrerebolusyon han iya lalamunan. Nangungurog an kamot, gin-abrehan niya an portahan han Room 6.

Kumadto hiya ha banyo pero diri para sumuka.

Ha banyo, nakit-an niya na may’da nabayaan nga panty. Diri hiya sigurado kun kan Elizabeth ini o kan Maria, diri niya iginbulsa. Itom ini. Itom an kolor han panty. Karuyag niya nga kuhaon ini, kun mahibaruan niya nga kan Maria ini, dida nala niya ighahapil.

Diri nangaturog hi Mo. Bug-os nga gab-i han Sabado, gin-aabat niya an paglakat nira Elizbeth. Han maabat niya an pag-abre han portahan han Room 9 ngan mabatian an pagdanas han mga de-gulong nga bag, nag-ihap hiya tipa-napulo ngan gumawas ha kwarto. Tikang han mesa nga ira ginkaonan hin pasayan, ginkita niya nga ginbibitbit ni Elizabeth ngan usa pa nga lalaki hi Maria tipa-sulod hit usa nga van. Han umandar na tipaharayo an sasakyan, kumadto hi Mo ha check in-an ngan inaro an number ni Elizabeth. Waray ighahatag han lalaki nga bantay, pero umulpot an lalaki nga bumulig igsakay hi Maria ha van ngan ginsiring niya nga nagsala hiya it pag-save han number ni Elizabeth, bisan nahitaas it kiray han lalaki ginhatig niya an impormasyon nga kinahanglan ni Mo. “Pabor iton,” siring han lalaki, “usa nga adlaw, pag hi ako naman it nanginginahanglan, bubuligan mo ako.”

Tumangdo hi Mo. Waray arao han lalaki an iya number ngan waray hiya plano nga bumalik ha Alaminos, samtang oo la hiya hin oo. “Usa nga adlaw, makakabulos gihapon ako ha imo.”

Gintext niya dayon hi Elizabeth. Ginsiring niya nga may’ada ngay-an hiya load, nga kasiring la ngay-an niya nga waray na. Diri ini bumaton. Ha siyahan nga oras, an hunahuna ni Mo bangin ada pa ha biyahe an babayi. Han duha nga na oras an lumabay, ginmiskol na niya ini. Han tulo na nga oras an lumabay, gintawagan na niya ngan waray hiya plano nga ig-cancel an tawag.

Napulo nga oras an lumabay samtang bumaton hi Elizabeth. Naaawod ini hin duro, diri kay waray ini ha iya pakabaton pero dahil ha iya tiyahin ngan nanay nga kaupod ngay-an nira ha van. Umulpot hira kahuman nira magpaniudto. Ginpirit nira dayon an boyfriend (na diri boyfriend) ni Maria, ginpuri an Papi Resort ngan umaro hin tour ha Alaminos. An grabe-grabehan ha tanan, nabatian ni Elizabeth nga pinagtsitsismisan han nanay han boyfriend nga diri ni Maria ngan usa na waitress hiunong ha ira pamilya. Jologs kuno hira, labi na kuno hi Elizabeth – pero maupay ini ha iya makiistorya kun ha atubangan.

“Maupay nga maaram ka han akon number,” an urhi nga text hini, may’da pa smiley nga nakakindat.

Bumulos la ngay-an. Kay ano daw la niya nahibaruan nga diri ko tinuod nga ginkuha an iya number? Ngan kay ano ginharokan niya ako samtang maaram naman hiya nga waray ako plano nga igtext hiya.

Waray kumaturog hi Mo. Hinulat nala niya an pagsidlit han adlaw. Alas singko ini umulpot. Kahuman kumarigos hiya. Ala sais kumadto hiya ha dining area, umorder hiya hin sunny side up nga bunay ngan manga. Alas syete nagcheck out na hiya. Gintext niya hi Engineer Reny para igdulong hiya ha estasyon han bus. Napulo nga minuto pala umulpot na ini.

“Kun pupwede Manong, agi kita hit mauupay nga kiritaon. Bisan maiha it biyahe.” Karag an iya pagkadto, waray importante na nahitabo ha iya. Oo, sidngon naton nakilala niya hi Elizabeth, pero naabat hiya nga kilala naman na niya ini, waray an iya ginlalaum nga panhitabo hit halimaw o rebelasyon tikang ha langit.

Ginbabay-og an bunay han tricycle, nakit-an niya an lighthouse (may’da nakasablay nga nagsasarayaw ha butnga), ngan duha nga monumento. Usa nga bunguton nga lalaki ngan usa nga babayi na may’da sibat ngan kalasag, magkaatubang.

“Hira ano iton,” siring ni Engineer Reny, “hi Limahong. Ngan hi Urduja.”

“Hin-o hira?”

“Ay, ambot.”

Kahuman hini, may’da trenta nga minutos nga puro dagat an nakikit-an niya. Ngan, an pamilyar nga display hin mga lalaki nga nag-iirignom ha kanto, basura nga nagsasarang, mga hubo nga bata nga nagmumulay ha butnga hit kalsada, ngan usa nga patay nga karabaw. Pira pa na patay nga karabaw an akon makikit-an?

Duha pa nga karabaw nga patay an nakit-an ni Mo, san-o niya makita utro an lighthouse. Sisidngon na unta niya kan Engineer Reny an urusahon nga kiritaon han ginpara niya an tricycle. Namudmod hi Mo ha plastic nga windshield han tricycle.

“Manong, kay ano–?”

“Ay, ambot ha im. Naengkanto ada kita.”

“Karuyag nimo nga baliktaron ko an akon bado?”

“Kanina pa ako nagbaliktad han akon bado. Ikaupat na naton gin-again ini nga lighthouse.”

Pinaspasan ni Engineer Reny an tricycle.Pinasapsan an bus tipa-Cubao. Pinaspasan an taxi nga ginsakyan ni Mo tipa-uli. Pinaspasan liwat an metro han taxi.

Pag-ulpot ha balay, kay waray hiya ha iya kalugaringon, nagmano hi Mo ha iya amay.

Umatras hi Sarhento Bene. “Kaluoyan ka hit Ginoo,” siring hini.

Dumalagan tipa-kwarto hi Mo.

“Nadakop ko na ngay-an an mga serial killer!” Guliat han iya amay. “Kulto ngay-an hira!” Kaagahon hit Lunes hiya nagmata. May’da pito nga miskol it iya cellphone. Unom it tikang ha iya nanay. Ngan usa it tikang kan Elizabeth.

This short story is part of U Eliserio’s first collection, Apat na PutokClick here to read about his upcoming third collection, Eksamen at iba pang kuwento ng pag-ibig.

UNANG HALOK

by U Z. Eliserio

translated into Cebuano by Gil Nambatac

Lahi na ang sitwasyon nila sa ilang balay. Wala na ginabugbog sa iyang ama-ama ang iyang inahan. Pero usahay na lang ang ilang panagtagbo sa ilang mga lawas. Dili na lang hunahunaon ni Mo nga adunay relasyon ang duha ka aktibidad. Malipayon na siyang wala gitamas-tamasan ang iyang nanay. Ang kinahanglan man sad niya karon mao ang pagpahuway. Mag-inusara.

Photo by Damon Hall on Pexels.com

“Pananghid na didto kay Ben.” Naa sila sa hardin, gapanilhig sa mga patayng dahon.

“Pero Ma–“

“Nganong mananghid pa man ka nako kon dili man sad diay ko nimo kuhaon diri?”

Miyuko si Mo, misulod sa balay. Nakit-an niya sa sala ang iyang ama-ama. Nagkasalimuang sa center table ang mga bagang papeles ug mga litratong polaroid. “Molakaw ko karong sa Sabado. Mag-beach mi sa akong mga barkada.”

“Naa diay kay mga amigo?” Wala siya gitan-aw ni Sarhento Bene. Nagtutok ra kini sa sulod sa usa ka folder.

“Mga kauban nako ni sa org.” Hapit mapandol ang pinitik sa iyang kasingkasing sa bakak nga giyawit.

“Nanaghid naka sa imong mama?”

“Oo.”

“Nganong nakigstorya pa man ka nako?”

Wala mitubag si Mo. Milili siya sa folder. “Kaso?”

Giplastar ni Sarhento Bene ang folder sa center table. “Tan-awa gani.”

Gitan-aw ni ni Mo. Mga profile kini sa lima ka tawo.Mga Koreanong nagpaka-Chinese. “Droga?”

“Ikaw bitaw no, dili lang sa Itom ka suko. Tanang tawo, dali ra kay ka makahukom ba.”

Gipikpik niini ang braso. “Hilabi na pag-abot sa imong kaugalingon.”

“White slavery?”

Gisirado niini ang folder. “Mga mamatay-tao. Sa motuo kag sa dili, halos serial killer na gano. Tulo na ang ilang nakidnap. Dili ka makatuo no? Tsina na ang gapangidnap. Ug dili sila gapangayog ransom. Pangluto-on nila ang ilang gipang-kidnap Pagkahuman ilang ipangbaligya sa mga karinderia.”

“Ngano mana, gusto nilang mahimong cannibal ang mga tawo?”

“Mao na ang katingad-an.” Misulod kini sa kwarto, paggawas niini gabitbit nag-white board. Gisab-it niya kini sa dingding. Nagsugod dayon og drawing og mga circle-circle, nga gipangtakdo sa usag usa. “Palitig pasalubong imong mama.”

Gilili ni Mo ang folder sa kas-ang higayon, bag-o kini milakaw padulong sa iyang kwarto.

“Permanent marker nang gigamit nimo.”

Sa kwarto, iyang gibana-bana kon unsang gamit ang iyang pangdad-on. Biyernes sa gabii siya mobiya sa Quezon City, hapon sa Dominggo na siya makabalik. Duha ka adlaw ug duha ka gabii siya magdugay sa Alaminos kon man gani. Naa na siyay giandam nga duha ka t-shirt (ug usa ka extra), duha ka pajama (ug usa ka extra), duha ka boxers (ug usa ka extra), duha kaparesan sa medyas (ug usa ka pares nga extra), usa ka pantalong extra gawas sa pantalong iyang suoton, usa ka hacket para sa katugnaw sa bus, dose ka Good morning towel. Nag-andam sad siyag toothbrush, tooth paste, sabon para sa dandruff sa iyang dagway, sabon para sa lawas ug shampoo.

Gabii sa Biyernes naa na siya sa estasyon sa bus sa ESDA. Diretso na siyang milinya, ug gi-memorize ang numero sa bus. Atong miaging tuig, dapat mangadto sad sila sa iyang ama-ama ug inahan sa Baguio. Nakapa-reserba na sila, nagbayad og sayo para nindot ang malingkoran sa ilang sakyan. Pag-abot sa bus, milinya na sila. Human sa pipila ka minuto, wala pa migamay ang linya. Nakabantay sila nga naa nay mga tawo sa bus. Nangutana ang mama ni Mo. Dili na diay kinahanglang molinya pa ang mga nakabayad na. Para lang ni sa mga wala nagpareserba, mga chance passenger. Gikataw-an sila sa konduktor. Didto na gigawas ni Sarhento ang iyang tsapa. Gibugbog niini ang konduktor. Wala na nagreklamo ang lalaking naghubag na ang ngabil, pero wala sad lage sila nakadayon sa Baguio.

Barato gamay ang bus padulong Alaminos. Saon man nga dili mani ang espesyal nga bus nga adunay CR sa sulod. Nabalaka si Mo, kay pala-ihi ra ba kini nga tawo. Bug-at ang iyang maleta, lisod bira-birahon kon manghunong sa stop-over. Pero dili sad siya mosugot nga ibilin ni. Dili sad niya pugngan-pugngan ang iyang ihi. Aduna siyay nabasahan miaging semestre mahitungod sa pagpugong-pugong og ihi. Matod sa iyang magtutudlo, metapora daw kini. Para kay Mo, klaro ang mensahe: pag ginapugngan-pugngan ang ihi, mamatay ang tawo.

Nakahunahuna siyang makig-amigo sa iyang katapad. Tigulang na kini nga babaye, adunay kaanggid sa iyang inahan: niwang, adunay mga angulo ang panagway, hait sama sa usa ka tunok. Mitingsi ang tigulang sa iya dihang milingkod siya tapad niini ug nananghid kon mahimong ma-adjust ang buga sa aircon. Makigstoryahanay unta si Mo sa dihang gigawas sa tigulang ang iyang cellphone. Naa siyay gitawagan, ug mikatay ang mga pisteg giatay sa iyang gilingkoran. Pamati ni Mo, ang iyang bana ang iyang kaaway. O kabit ba kaha sa iyang bana. Nakatingsi pa gihapon ang babaye human sa iyang makalilisang nga tawag.

Naay wifi sa bus. Makita man sad niya kini sa iyang cellphone. Dili lang siya makakonekta. Buot niyang mopalit og bag-ong cellphone. Mga kalidad sa HTC One X. Naa naman diay ing-ana sauna pa ang Pilipinas. Pero nakahunahuna sad kini nga magpaabot na lang sa Galaxy Note nga Ice Cream Sandwich ang OS. Daghang mga konsiderasyon, diha lang gani sa pagpili og cellphone.

Sa likod, sa atbang nga lingkoranan, ug sa atubangan ni Mo galingkod ang usa ka barkada. Mas tigulang pa sa iya, morag parte sa usa ka kompanya. Call center siguro, basig team building ang ilang tuyo. Mga saba-an kaayo sila, puro green jokes. Miyuko na lang si Mo pag dili na niya makayang makontrol ang iyang mga tawo. Adunay usa ka lalaki, tambok, taas og buhok, siya ra ang hilomon. Bitbit niini ang usa ka camerang dako kaayo, sama sa usa ka braso kataas ang lente. Perti ang kuha niinig mga litrato. Wala sad siya gaapil-apil sa kaalegre sa grupo, wala sad siya nakigstorya. Sige lang kinig kuha og mga litrato sa mga kauban sa trabaho sa bus. Gapanglili sa kaugalingong kinabuhi.

Suko si Mo sa mga tawong mahiligon sa photography. Mao man god kini ang hilig sa iyang ama-ama. Pila na sad ka mga lente ang ginadukol niini sa iyang inahan. Sauna, sumala ni Mo kinahanglan tanang photographer, amateur man o propesyunal, kinahanglang patyon. Siguro panahon na para makiuso na siya ug mopalit na sad og camera. Gipaningkamotan niyang makita nga brand sa tambok nga laki. Nikon kini, 5100 o 3100, naa ra aning duha. Nindot na kaha na? Ang litratista na lang kaha ang iyang amigohon. Tapad nila kini sa wala, usa ka braso lang ang kalay-on gikan sa babayeng nakig-away sa iyang bana sa cellphone.

“A, maam,” ingon ni Mo, dala pagpikpik sa braso niini, “puyde bang makigbaylog lingkoranan?”

Gitingsian lang siya niini. “Dili.”

Buntag na dihang nakaabot na siya sa Alaminos. Nakatulog si Mo. Kabuthonon na ang iyang pantog, dali-dali siyang midagan pagawas sa bus, bitbit ang iyang maleta. Dili niya makita ng CR sa estasyon. Daghan kaayog tawo, morag mga ulod sa basurahan.

Giduolan siya sa lalakeng walay t-shirt. “Tricycle, boss?”

“Asa ang CR, nong?”

Wala mitubag ang laki.

Gidalikyatan og tan-aw ni Mo ang tattoo niining cobra sa iyang dughan. “Sige boss, tricycle. Kabalo ka asa ang Papi Resort?”

“Tu-a didto boss ang CR.”

Tapad ra man diay kini sa tindahan sa tiket. Mihagad ang tricycle driver nga bantayan ang maleta ni Mo samtang nangihi, pero midumili kini. Dapat gani, gitakasan na ni Mo ang lalaking adunay tattoo nga cobra. Pero pagka-ihi, nakahunahuna siya nga gakinhanglan sad siyag sakyanan nga marentahan padulong sa Papi Resort. Maong gisakyan na lang sad niya ang tricycle nga kagangkagang. Kaguba-on na kini, dili lang ang lingkoranan ang adunay dating nga ginama gikan sa kahoy sa kariton.

Layo pa ang biyahe, perti ka istoryador sa driver. Engineer daw kini, siya daw ang nagdisenyo sa Papi Reosrt. Buot untang ipangutana ni Mo kon unsang klaseng engineer ang gadisenyog building, pero basin diay nga naa gyod diay. Buot untang ipangutana ni Mo kon nganong gadrive na lang og tricycle ang usa ka engineer pero sa talan-awon sa kalsada (mga lalaking gainom sa kanto, mga basurang gaawas-awas, mga batang hubo nga nagdula-dula tunga-tunga sa kalsada, usa ka patay nga kalabaw), miuk-ok ang iyang dilang manawayon. Gisalikway niya ang kapobrehon gikan sa iyang panan-aw.

Mga eksaktong alas otso siyang miabot sa Papi Resort. Usa ka gatos ug singkwenta pesos ang singil sa driver nga nagpailang si Engineer Reny Barretto. Naghatag siyag cellphone number. Magtext lang daw si Mo kon gusto siyang mag-sightseeing o moadtog mall o bar o beach. Nagpasalamat siya, bitad-bitad ang maleta ug nag-check in.

Naa pay namahaw sa kanan-anan sa Papi. Tulo ka pares sa tigulang nga puti ug Filipina. Morag silang Jay ug Gloria sa Modern Family, kaso Colombian lang si Gloria. Bahog anso imbes nga parat ang huyohoy sa dagat, ug gapangtusok sa mata ang repleksyon sa adlaw. Sa Room 6 gidala si Mo sa babaye sa check in counter. Room 9 ang katapad niini, imbes nga 7 o 8. Kon naa lang siyay smartphone, puyde na unta siyang mokuhag panorama nga litrato para mapakita ang pagkaduol sa 6 ug 9. Pero wala siyay smartphone, maong misulod na lang siya human giabrihan sa babaye gikan sa check in counter. Nadungog niyang miabri ang pertahan sa room 9. Isirado na unta niya ang pertahan paglabay sa usa ka babaye sa iyang atubangan. Taas kini, niwang, itom pas ulikba, adunay kalo nga bulok asul. Kaila siya niini. Naa siyay kamay-on nga iyang kaila. Sikat kini. Aduna siyay kaparehang sikat. Nakita na niya kini sa Facebook ug nagwapahan siya niini pero wala niya kini gi-add as friend. Nakita na kini niya sa iyang damgo. Dili niya masuta kon nganong pamilyar kaayo sa iya ang dagway sa babaye, pero nakanganga siya sa paglabay niini.

Lima ka minuto dhihang nawala kini sa iyang panan-aw, gisirado ni Mo ang pertahan. Mihigda kini ug, sa rason nga dili niya matino, wala siya nagtangtang og pantalon. Natulog siyag balik. Ang babaye iyang nadamgohan.

Ang dako niining mga mata. Ang mga ngipon niini mas miputi pa ang hitsura tungod sa itom niining panagway. Ang buhok nahimo ng tabonon tungod sa adlaw. Ang mga tutoy niining gamay. Ang mga batiis samas gilay-on sa doorknob ngadto sa yuta.

Udto na nakamata si Mo. Wala lang milili ang adlaw, gisunog gyod niini ang iyang tiil nga nakabalandra atubangan sa bentana. Giabri niya ang telebisyon. Wala siyay plano nga motan-aw, gusto lang niyang suliton ang gibayad nga milapas og duha ka libo. The Vampire Diaries ang naa sa screen sa etc. Sa banyo iyang nabantayan nga hinay ang agas sa bidet, bahalag perti na iyang adjust sa gripo tapad sa inidoro. Pagpabukal lang ang nag-inusarang setting sa shower heater. Nagkutoy na ang iyang kut-kuto, miadto siya sa dining area sa Papi Resort.

Ang tawong naa ra didto mao ang nag-inusarang itomon nga babaye ug ang menu nga listahan sa mahalong mga pagkaon. Lima ka gatos para sa ulang. Mi-order siyag inihaw nga baboy ug Coke. Ginatan-aw-tan-aw niya ang babaye. Gabasa kinig libro, nasa parte sa dining area nga naigo sa adlaw, kinaduolan sa dagat.

Mibalhin si Mo og lamesa, giantos ang kainit para lang mapapansin. Una, nagtaghoy-taghoy kini. Gidedma lang siya sa iyang crush. Gigawas niya ang iyang cellphone. Kay baratohon, wala kini mp3 player, pero adunay radyo nga FM. Kaso wala siyay laing madunggan kon dili ang static ug ang reporter nga gabalita sa pinulongang Pangasinense. Sa kataposan, miduoal na lang siya, miubog ikaduha, ug nagpaila sa babaye.

“Mo?” Gibutang niya ang libro ug mipataas sa iyang kilay.

“Anselmo man god ang akong full name. Law-ay kaayo no?” Gibasa ni Mo ang ulohan nga naka-emboss sa cover. The Lord of the Rings, proklamasyon sa mga bulawanong titik.“Nindot?”

“Motuo ba ka sa pagbasag libro?”

“A–”

“Motuo ba ka nga wala kaayo ni pulos, kay kon magkinahanglan tag impormasyon, naa may mas daling sapa nga masalopan?”

Nahunahunaan ni Mo ang iyang pagbasa-basa mahitungod sa krav maga sa Wikipedia. Oo, adunay nag-correct sa iya mahiutngod sa “lumadnon” niini sa Israel, pero sa iyang panan-aw sakto ra man ang iyang nakuhang impormasyon gikan sa Internet. “Sa akong tan-aw, oo. Siguro para sa uban ang pagbasag libro kay pang, kanang pang, tic. Eccentricity. Pero moabot ang adlaw, nga mahimong obselete kini.” Nag-ampo na lang siya nga magustohan sa babaye ang iyang gitubag nga maoy iyang tinuod nga opinyon kaysa sa kon unsay panan-aw nga opinyon niini.

“Kabalo ba ka kon unsa ang kalainan sa nobela sa ubang arte, sama sa sine, telebisyon, teyatro, musika?”

“Ginabasa kini?”

“Ginabasa kining mag-inusara.”

“Di ba morag anti-social?”

“Dili lang morag. Kon kahibalo lang mahitungod sa kalibotan ang imong kinahanglan, kahibalo sa gawas, igo na ang dyaryo, mga dokumentaryo, o ang mga gibasa-basa sa Internet. Pero ang pagbasag libro, ang ginahatag niini mao ang kahibalong pangsulod. Mga kahibalo mahitungod sa kaugalingon. Kay naa man kay laing kauban sa pagtan-aw og drama, o maminaw og banda, ug isip parte sa usa kagrupo nimo ni natagamtaman. Ing-ana sad dihang magbasa ka sa Internet. I-share mo sa Facebook, mag-quote ka sa Twitter. Naa kay kaubang magbasa, ug wala kay mahimong pagpangukay sa kaugalingon.

“E nganong, dili ba diay puydeng gabasa kag libro, dayon naa kay nagustohan nga linya, ug mag-oonline ka para iquote sa Twitter?”

“Puyde. Kon asshole ka.”

Miabot na ang inihaw ni Mo.

Mibalik ang babaye sa pagbasa. “Elizabeth,” matod niya.

Maoy pagkahiwa ni Mo sa pinikas nga baboy, gusto niyang pina-strips kon mokaon og unod, dihang gibutang ni Elizabeth ang libro. “Nahuman na nimo?” Gituhog niya ang na tambok ug panit.”Ang unang libro.” Samtang gausap-usap kini, gibasa ni Mo ang blurb sa nobela. “walay ciffhanger?” Kamulo siyang hunahuna kon nagustohan ba niya ang salida nga gibasehan niini. Ang nag-inusarang misulod sa iyang hunahuna kay ikatulong higayon kining na-nominate sa Academy Awards. “O pangit ang cliffhanger?” “Gigutom lang ko.” Gitawag niini ang waiter. “Ay, nong, follow-up lang nako tong Coke. “Gialokni Mo ug inihaw si Elizabeth. “Unsay gi-order nimo?” “Ulang.” “Lami-a.” “Mao ba? Wala pa ko nakatilaw ani sukad-sukad.” “Tinuod?” Kon dili lang allergic si Mo kato unta ang iyang orderon, bahalag mahal pa kini. “Maganahan ka ana, sure ko.” “Ali, mangaon ta. Di man sad nako to mahurot.” “Ay dili pwde, allergic ko.” “Giunsa nimo pagkahibalo kon lami?” “Katong unang kaon nako, usa ka bandehado ang akong nahurot. Namula nako sa unang hungit palang, pero wala ko mihunong. Eight pa lang ko ato. Hangtod ron, mahinumdoman pa gihpon nako.” Naglaway siya. Mihungit siyag usa ka kautsaraan nga kan-on ug duha ka strips nga baboy, pero dili niini malabwan ang paghanduraw sa ulang nga nakadalag dangan.

Miabot na ang ulang ni Elizabeth. wala pa gihapon ang Coke ni Mo. “Nganong nasalaag man ka dinhi sa Alaminos, ting-ulan man kaayo?”Nagpakibo lang sa abaga si Mo. Naa koy natan-awan nga ad sa Intenet.” Midighay siya. “Ikaw?” “Mibalik ang waiter, naay gidalang orange juice para kay Elizabeth. “Non,” ingon sa babaye. “Pa-follow-up na lang pod ko sa iyang Coke.” Gitudlo iya si Mo gamit ang palasingsingan.”Naa man god diri ang akong isguon. Kauban niya ang pamilya sa iyang boyfriend. Sila lang dapat. Kaso nagkasakit-sakit. Kinahanglan nakong adtuon para atimanon.” “Seryoso ba? Basig kinahanglan na ninyo mobalik sa Maynila.” “Sip-on ra man nuon.” Binalatan niini ang uang, gitangtangan og ulo. Plano man sad ni tanan sa akong mama.” “Oo?” Miabot na ang Coke ni Mo. Nagpasalamat siya sa waiter. “Nagtoast sila ni Elizabeth. “Giunsa?” “Masaligan ba ka, Anselmo?” “Basta ayaw lang ng password.”

Mitingsi kini. Morag ivory ang iyang mga ngipon. “Dili man gyod boyfriend sa akong igsuon kining among ginatawag nga boyfriend niya. Wala man lang gani siya gipanguyaban ani. Siya pa gani ang nanguyab ato, pero siyempre dili ing-ana ang tawag ato. Basta, higala siya sa pamilya, ug nakisakay lang siya sa mga biyahe nila. Sa ilaha ning Papi. Dapat, ako gani ihatod sa sakyanan ang akong igsuon. Gipa-bus siya sa akong inahan. Huwebes to ug gaulan, pero gipa-bus pa gihapon siya. Para magkasakit. Para kinahanglang atimanon. Sa iyang gipanguyaban nga wala niya gipanguyabang gipanguyaban siya nga boyfriend na niya. Dili ra ba tantong libog ang plot?”

“Kon wala kaayoy sense, pasabot ana tinuod.”

Mitindog si Elizabeth, pagbalik niya naay dalang platito. Mikuha siyag usa ka piraso nga ulang. Gipatong kini ni Mo sa lamesa. “Kaon ta,” ingon sa babaye. Naa kini gikuha gikan sa iyang handbag, nagpatong sa mga banig sa tambal tapad sa platito.

Anti-hystamine. “Nadaot ba nako imong pagbasa maong gusto ko nimong patyon?”

“Itom lang ko, Mo, maong dili nimo mahalata nga namula na ko.” Naggawas kinig usa pa ka banig nga anti-allergy, miinom og duha ka tabletas. “Salig lang nako. Nagsalig sad ko nimo.”

Nakita sad ni Mo nga namula na ang mga mata ni Elizabeth. Gipadaplin niya ang inihaw nga baboy ug gikaon ang ilan sa platito.

Gitung-an nila ang order ni Elizabeth, pagkahuman mikuha pag usa pa.

Lapas ala una na sila nahumag kaon.

“Hangtod kanus-a ka taman diri?” pangutana ni Elizabeth. Gisuksok niini ang Lord of the Ring sa handbag.

“Dominggo sa buntag. Ikaw, hapon?”

Miyango ang babaye. “Room 6 ka, no? Panuktok unyang gabii. Manihapon ta.” Ug bag-o pa makatubag si Mo, milakaw na kini.

Gisundan niyag tan-aw ang paa sa babaye. Mihawa kini sa Papi Resort. Grabe sad ni siya makaamping sa iyang igsuon, magbeach siguro. Gipasagdan lang niyang mabati ang kaganinang ginapugngang kalipong. Midagan siya pabalik sa Room 6 para isuka ang ulang.

Gapamula pa gihapon siya pag-abot sa alas-sais. Pero gipugos niyang maghilam-os, mag-ilis, ug moadto sa kwarto sa babayeng maoy hinungdan kon nganong hapit siya mamatay. Miabri ang pertahan sa ikatulo niyang panuktok. Kasuka-on pa gihapon siya.

Dili nawong ni Elizabeth ang iyang nakita. Puti-on ang babaye. Dili sama sa hugawng puti sa itlog kundili ang sama kaputi sa white board. Pero pareho ra silang kataas ni Elizabeth, adunay suot nga kapareha nga kalo, pink imbes nga blue ug nindot ang ngipon. Miubo kini ug misiyagit, “Ate!”

Naa na didto si Elizabeth. “O, nganong mibangon man ka? Miihi ra gani ko. Diyos ko Maria, dili man guro ka ganahan maayo. Unsaon mana nato pagbiyahe unya kon gatulo pa na imong ilong?”

Miubo balik ang babayeng puti. “Naa kay bisita.”

Ayha ra napansin ni Elizabeth si Mo. “Ay.” Mihunghong kini sa iyang igsuon, “Paghigda na. Mobalik ra dayon ko.” Migawas kini sa kwarto, gisira ang pertahan. “Nakalimot kos atong sabot.”

Nawalag kalit ang suka sa tutunlan ni Mo. Nahulog tanang asido sa nahimong buslot sa iyang tiyan, tungod sa kaulaw. Abi niya usa ka witty banter ang nahitabo kanilang duha ni Elizabeth, ug masundan sa usa ka romantikong panihapon. “Okay ra kaayo.” Milingi kini sa iyang kwarto. “Manguli na mo?”“Gihunahuna man god nako ang imong giingon. Nga mas maayong moduol mi sa nindot nga ospital. Ang nakaapan, kinahanglang nasa Manila mi.” Gipislit niini ang iyang kamot. “Pasensya gyod kaayo” “Kuhaon nako imo number, ha?” Miyango si Mo. “Kuhaon sad nako imo.” “Taymsa.” Mibalik kini sa kwarto, ug pagbalik niya sa gawas dala na niini ang iyang cellphone nga usahay sad nga makita ni Mo. “Kanang…” “Mao bana ang Windows Phone sa Nokia?” “A, zero, a, o. Lumia. Lumia 900. Kanang zero…” Gigawas ni Mo ang iyang cellphone ug kunohay gikuha ang numero ni Elizabeth. Mga random number ang iyang gi-save. “Ni-a o.” ingon niya. “I-miskol ko ha?” Naka-pout kini. Nganong ikaw pay nakapout, ako man gani ang imong gi-Indian? Dili man siya fetus pero gilaglag siya. “A, sorry wala koy load. Pero pramis, ugma sa buntag magpa-load ko. Dayon itext tika.” “Ah, sige.” Gidilaan niini ang kaugalingog mga ngabil. “So, unsaon?” “Text-text na lang.” “Oo, oo. Mangaon tas gawas pag nakabalik na sad ko.” “Oo, oo. Naa pa gani kay utang nga dinner date sa ako.” Giabrihan niya gamay ang pertahan. “Andam na ba ka?” hunghong niini.

Wala nadungog ni Mo ang tubag sa igsuon ni Elizabeth. Gibulsa niini ang iyang cellphone ug milakaw pabalik sa iyang kwarto. “Text-text.” hunghong niya. Gisulod niini ang iyang yabi sa door knob. Nipilit ang iyang panan-aw sa mga letra sa Room 6.”Oy.” Wala giatubang ni Mo ang babaye. “Oy, taymsa.” Nabatian ni Mong nga naay mikuhit sa iyang abaga. Ang nakita niya kay morag nahulog ang dagway ni Elizabeth sa iyang nawong, maong mipiyong siya ug gisalo niya ang ngabil niini sa gamit iyang ngabil.

Mao to ang unang halok ni Mo sa babaye. Basa mohalok si Elizabeth. Dako ang baba niini morag lamyon na niini dili lang ang mga ngabil ni Mo kondili ang tibuok nawong. Isulod unta niya ang iyang dila pero nakauna na nga nakasulod ang dila sa babaye.

Nagpangurog siya pagkahuman. Naay laway sa iyang suwang.”Pagtext ha kon makaload na ka?” Mibalik si Elizabeth sa Room 9. Nagpabilin sa makadali si Mo sa iyang gitindogan. Dili na niya maproseso ang nahitabo. Nagkalipong-lipong siya, dili siya sigurado kon tungod pa ba sa ulang o tungod nawad-an siyag hangin sa usa, napulo, saysinta, o kon pila man gani kasegundo ang kadugayon sa unang balak s ababaye. Nawala ang buslot sa iyang tiyan, nailisdan sa pagpanghinam-hinam ang iyang kaulaw.Mibalik ang asido, ug ang pag-asdang sa iyang tutunlan. Gapangutog ang iyang kamot, giabrihan niya ang pertahan sa Room 6.

Miadto siya sa banyo dili para mosuka.

Sa banyo, nakit-an niya ang naay nabilin nga panty. Kay dili siya sigurado kon kay Elizabeth to o kay maria, wala niya gibulsa. Itom kini. Itom nga panty. Gihunahuna niyang kuhaon kini, kon mahibaw niya nga kang Maria ayha ra dayon niyang ilabay. Wala kaulog si Mo. Tibuok gabii sa Sabado, nagpamati ra siya sa paghawa nila ni Elizabeth. Dihang nakabantay siya sa pag-abri sa pultahan sa Room 9 ug makadungog ang pagligid sa mga de-ligid nga bag, nag-ihap siya hangtod napulo ayha siyang hilom nga migawas sa iyang kwarto. Gikan sa lamesang gikan-an nilang ulang, gitan-aw niyang karga-karga ni Elizabeth ug ang usa ka lalaki si Maria pasulod sa usa ka van. Pagkaharurot palayo sa maong sakyanan, miadto si Mo sa check-in-an para pangayoon ang numero ni Elizabeth. Dili kini ihatag sa lalaking gabantay didto, pero miabot ang lalaking mitabang nga isakay is Maria sa van ug pag-ingon ni Mo nga nasayop siyag save sa number ni Elizabteh, bisan pag mitaas ang kilay sa lalaki, gihatag gihapon sa lalaki ang impormasyong gikinahanglan. “Pabor na ha,” ingon nini. “Usa ka adlaw kon ako na sad ang naay kinahanglanong pabor, unta imong pagbigyan.”Miyango si Mo. Wala mn sad gipangayo sa lalaki ang iyang number, ug wala sad isyay planong mobalik sa Alaminos, maong oo ra sisyag taman-taman. “Usa ka adlaw, mabayran pod tika.” Gitext dayon niya si Elizabeth. Giignan niya nga naa pa man diay siyay load, abi lang niya nga wala na. Wala kini mitubag. Sa unang oras nga mialabay, ang excuse ni Mo apra sa babaye kay nasa biyahe kini. Dihang duha na ka oras ang milabay, gi-miskol niya kini. Sa ikatulong pras nga milabay, mitawag na gyod siya ug wala siyay plaong putlan dayon ang linya kon man gani tubagon niya kini.

Napulo ka oras tanan-tanan ang milabay bag-o pa nakareply si Elizabeth. Naulaw kaayo kini dili kay wala dayon siya nakatubag sa tawag ni Mo, kondili tungod sa iya-an ug inahan nga kauban diay nila sa van. Miabot sila human sa ilang pagpaninudto. Gikulit sa duha ang uyab nga dili ni Maria, gidayig og ayo ang papi Resort ug nangayog tour sa Alaminos. Ang mas grabe ani, wala tuyo-a ni Elizabeth nga madungog ang pagtsimis sa inahan sa uyab nga dili ni Maria ug sa usa ka waitress mahitungod sa ilang pamilya. Ga-jologs-jologs kini sa ila, hilabi na kay ELizabeth– nga perting dayig pag nakaatubang.

“May na lang gani kabalo ka sa akong number,” ang kataposang text niini, naay smiley ug nakakindat.

Mibalos ra diay. Giunsa kaha niya pagkahibalo nga wala gyod nako gikuha ang iyang number? Ug nganong iya kong gihalokan kon kabalo man diay siyang wala koy planong motext niya? Kon kabalo man diay siya, that’s a funny word.

Wala na mibawig tulog si Mo. Gitagbo na lang niya ang pagsidlak sa adlaw. Alas singko na siyang miabot. Pagkahuman kay naligo na siya. Alas sais na siya sa dining area, mi-order og sunny side-up nga itlod ug mangga.Alas syete naka-check out na siya. Gitext niya si Engineer Reny para ihatod siya sa estasyon sa bus. Napulo ka minuto pa lang miabot na kini.

“Kon puyde lang Nong, magpaagi ko sa mas nindot nga talan-awon. Bahalag mas madugay ang byahe.” Sayang ang iyang pag-adto, wala man sad siyay importanteng naengkwentro. Oo, nailhan niya si Elizabeth, pero gawas sa pagbati nga naihan na niya, wala ang ginadahom niyang engkwentro sa halimaw o rebelasyon gikan sa langit.

Giuyog ang itlog sa tricycle, nakakita siyag lighthouse (adunay gihalay sa nagwagayway sa tunga nga bahin), ug duha ka monumento. Usa ka balbason nga lalaki ug usa ka babaye nga naay bangkaw ug taming, magkaatbang.

“Si kuan mana,” ingon ni Engineer Reny, “si Limahong, Ug si Urduja.”

“Kinsa na sila?”

“Ay ambot lang.”

Pagkahuman adunay traynta minuto nga puro dagat lang ang makita. Pagkahuman, ang pamilyar nga display sa kalalakinhan nga nag-inom sa kanto, mga basurang nag-awas-awas, mga batang hubo nga nagdula-dula tunga-tunga sa dalan, usa ka patayng kabaw. Pila pa ka patayng kabaw ang makita nako?

Duha pa ka patayng kabaw anh nakita ni Mo bag-o niyang makitag balik ang lighthouse. Iingon na unta niya kay Engineer Reny ang katingad-ang talan-awon dihang ihunong niya ang tricycle. Misubsob si Mo sa plastic nitong windshield.

“Nong-unsay–?”

“Hala ambot lang sa imo. Na-engkanto man ata ta.”

“Gusto ba ninyong baliktaron nako akong suot?”

“Ganina pako nagbaliktad sa akong t-shirt. Pang-upat na nato gilabay-labayan ang lighthouse.”

Miharurot ang tricycle ni Engineer Reny. Miharurot ang bus padulong Cubao. Miharurot ang taxing gisakyan ni Mo pauli. Miharurot ang metro niini.

Pag-abot sa balay, wala siya sa iyang kaugalingon, mi-amin si Mo sa iyang ama-ama.

Nakaatras si Sarhento Bene. “Kaluy-an kas Ginoo,” papungapunga nga tubag niini.

Midagan pasulod sa kwarto si Mo.

“Nadakpan diay nako tong mga serial killer!” siyagit sa iyang ama-ama. “Kulto diay sila!”

Kadlawon sa Lunes na siya mimata. Naay pito ka mga miskol sa iyang cellphone. Unom gikan sa iyang inahan. Usa gikan kay Elizabeth.

This short story is part of U Eliserio’s first collection, Apat na PutokClick here to read about his upcoming third collection, Eksamen at iba pang kuwento ng pag-ibig.

AN PAGSARIT NI CANDY

by U Z. Eliserio

translated into Waray by Jessie Ramirez

Una hiya nga ginbisita tulo nga gab-i tikang han ira pagkadto han klinika. Adto han sulod han kuwarto hi Marie, nakaturog na an iya mga bugto han igbaw han double deck. Pirit na nag-aaram hi Marie, pero diri niya masabtan an mga salita han iya libro. Paparungun na kunta niya an iya desk lamp ngan ti puwesto na ha double deck han mapakulaw hiya ha bintana.

Photo by Bryan Geraldo on Pexels.com

Ngan kinita niya an iya anak. Kanawong niya ini. Dagko nga mga mata, guti nga irong. Nakabuka an baba hini, parang magyayakan.

Wara mabati hi marie, asya dinuok hiya han bintana.

Nawara naman hi Candy.

Tulo ka beses pa ini naliwat nga pahinabo. Kada gab-i. Tungod han ikalima nga pagpasabot han iya anak, ginpukaw ni Marie an iya bugto nga iya upod han kuwarto. Pero, san-o pa man makalusad tikang han double deck an iya bugto, nawara na an bata ha bintana. 

Nagbag-o han estilo hi Marie. Han sunod nga gab-i, imbes na dumuok, iya nala ginyaknan, “Kay ano Candy? Kay ano ka pa napakita? Ano it im karuyag nga paghimuon ko?”

Sinagbang an iya anak, pero dire ini mabatian ni Marie. Dinuok hiya han bintana.

Ngan nahinabo naman an diri niya inaasahan.

Gintapo hiya ni Candy.

Napaatras hi Marie, nahitalindas. Nahirantok han ligid han double deck – nahingaturog. Aga na han mapukaw hiya. Nagdadagmit pagtima para han iya klase. Urhi na hiya inabot. Waray hiya han kahuwisyohan hit iya mga klase, an paningodto na nag-iristorya an iya mga kabarkada na patay na hi Angelo han kitaa ha parking lot han kaagahun. “Pirit mayak nangunguyab han girlfriend hit usa nga ka-frat,” siring han usa nga sangkay.

Diri aram ni Marie kun matawa or mag-uuraw. Kahuman han klase, naglibot anay hiya upod an iya mga barkada ha mall san-o umuli. Pagdatong ha ira balay, inabtan niya nga wara an iya nanay, waray an iya mga bugto. Adto la an iya tatay.

Ginyawaan hiya hini. “Kay ano yana ka la?” Pakiana hini, sabay hithit han iya yosi.

Waray ini pansina ni Marie, sinaka hiya pasingat han iya kuwarto.

Sinunod an tatay.

Bag-o masirado ni Marie an portahan, sinulod an iya tatay ha kuwarto. Ginhaplos an iya balikat. “Maka-usa na nga semana,” siring hini. “Siguro maupay ka na hit yana.”

Ginduso ni Marie an iya tatay. Sinampal hiya hini. Tipadalagan sana an babaye tipagawas, pero gindusu hiya tipakat ha kama. “Naato ka na? Ano ba it mayda hit imo lalaki nga wara ak?”

“Marie! Marie?”

An iya nanay! Dinatong na.

May tinuktok han pinto han kuwarto. Binuhat hi Marie habang an iya tatay tipakat ha portahan. Han pagsulod han bugto ni Marie, ginuwa an iya tatay. “Ipapadayon ta ini nga pag iristorya hit iba nga adlaw!”

Han kinagab-i-han, han magpakita hi Candy, dinuok hi Marie, dinuok daman an iya anak/ Ngan hit una nga pagkahinabo, binati ni Marie an ginyayakan han iya anak. “Nanay,” siring ni Candy, “Nanay, kay ano ak nim pinabay-an?”

Aabotun kunta ni Marie an kamot han iya anak, pero an salaming la an iya nahikaptan.

Nawara naman hi Candy.

Wara kahingaturog hi Marie. Han batia niya an tilaok han kamanukan, binuhat hiya ngan dineretso ha banyo. Kahuman pumarigo nga magliwan, nasingat hiya ha kusina ngan inabtan nga nag-uuraw an iya nanay. “An im iroy,” siring hini, “an im iroy, gin-atake ha puso.”

Wara pag-uraw hi Marie. Tinawa hiya. Nagtinawa hiya han nagtinawa.

Han kinagab-i-han, nagpakita nadaman hi Candy. Imbes na dumuok hi Marie ha bintana, kinadto hiya han iya kama ngan hinigda. Nagkamang hi Candy tipakat ha iya. Gin-akay niya ini, yinakap. Dungan hira nga nag-uraw. “Pasaluy-a anak, pasayluy-a ako.,” siring ni Marie. “Nursing an ak gin-aadman, pero diri kita namangnu.”

Gamit an mga gudti na kamot, kinuha ni Candy an taklap ni Marie, ginamit para punasan an iya mga luha. “Babay, nanay,” siring ni Candy. “Babay, nanay.” Ngan nawara an iya anak. Liwat wara kahingaturog hi Marie.

Liwat, ginhulat niya an pagtilaok han kamanukan. Pinarigo hiya ngan nagliwan ngan siningadto ha kusina.

Ngan didto niya hiabti an iya nanay, nahuyang han salug.

Puros dugo an ira kusina.

Linuhod hi Marie duok han lawas han iya nanay. Gin-akay niya ini ngan yinakap. “Babay, nanay,” siring ni Marie. “Babay, nanay.”

Kahuman hat, wara na kitaa ni Marie an iya anak.

This short story is part of U Eliserio’s first collection, Apat na PutokClick here to read about his upcoming third collection, Eksamen at iba pang kuwento ng pag-ibig.

AN PAGPAARAM NI CANDY

by U Eliserio


translated into Minasbate by Jerald A. Nava

Una siya sini gin-duaw, katulo na gab-i pagkahuman ninda magkadto sa klinik. Sadto na kaorason, adto si Marie sa kwarto, turog na man an iya manghod na nakahigda sa igbaw san double deck. Nagkakalisod kag ginpipirit ni Marie an iya sadiri sa pag-adal, pero dili niya gihapon maintindihan an mga surmaton sa iya libro. Paparungon na tani niya an iya desk lamp kag makadto na sa iya higdaan kaso napalingi siya sa inda bintana.

Photo by Bryan Geraldo on Pexels.com

Kag nakita niya an iya aki. Kapamayhon niya ini. Daragko an mga mata, halip-ot na irong. Abrido an baba, baga man la naga-istorya.

Wara man sin nababatiab si Marie, kaya naghalapit siya sa inda bintana.

Nawara si Candy.

Tulo pa ka-beses nautro ini na pangyari. Kada-gab i. San ikalima na nagpakita utro an iya aki, ginpukaw dayon ni Marie an iya manghod na kaupod sa higdaan.

Pero bago pa siya nakalusad hali sa higdaan, nawara na an bata sa bintana.

Nag-iba sin istayl si Marie. San nagsunod na gab-i, imbes na maghalapit, nangusog siya na kaistoryahon an bata. “Kay nano, Candy? Nano kay nagapakita ka? Ano an gusto mo na himoon ko?” Igwa sin ginsabat an iya aki, pero dili ini mabatian ni Marie. Kaya naghalapit na siya sa bintana.

Kag nangyari an dili niya inalaom.

Ginsugat siya ni Candy.

Napaisbog si Marie, nadalus-ay. Narantok sa gilid san double deck–turog. Nagsirak na an adlaw san nakamata siya. Nag-apura siya san pag-asikaso kay siya maeskuwela. Urhi na siya mag-abot. Wara pod siya sa wisyo sa iya mga klase, kag san mangalas-dose, ginsabi niya sa iya kaurop-danan na nakita nala na patay si Angelo sa garahian kaganina na aga. “ Pan-o pirit na naga-ila sa trato san isad na kaupod sa frat,” sabi san usad na barkada.

Diri aram ni Marie kon mangisi o matangis ba. Pagkahuman san klase, naglantuag anay siya kaupod an iya mga barkada sa mall bag-o pa man mag-uli. San nakauli na siya. Naabutan niya sa balay na wara an iya iloy,wara an iya mga kamaranghod. An iya ama la an adto.

Ginparamulihad siya san iya ama. “Nano kay yana ka la?” hunga sa iya, sabay suyop san sigarilyo.

Inpabay-an nala ni Marie, nagsakat siya pakadto sa iya kwarto.

Nagsunod an iya ama.

Diri pa nasarado ni Marie an piyertahan, sumulod na an iya ama sa kwarto. Ginhimas sini an iya mga abaga. “Usad na kasemana ah,” sabi san ama. “Basi yana, matibay ka na?”

Induso paharayo ni Marie an iya ama. Insampadong siya sini. Madalagan na tani an babaye palabas san kwarto, pero ginduso siya san iya ama pakadto sa kama. “Maaram ka na gayud mag-ato hano?Ano ba an igwa idto na lalaki na wara sa akon?”

“Marie! Marie?”

An iya iloy! Nag-abot na.

Igwa san nagtuktok sa kwarto. Nagbuhat si Marie san papalapit an iya ama sa piyertahan. San pagsulod san kamanghod ni Marie, gumuwas an iya ama. “Ipadayon naton an napag-istoryahan sa iba na adlaw!”

Sadto na gab-i, san magpakita si Candy, naghalapit dayon si Marie kag naghalapit an iya anak. Kag sa una na beses, nabatian niya an in-istorya sani. “Mama,” an sabi ni Candy, “Mama nano kay imo ako inpabay-an?”

Aabuton tani ni Marie an kamot san iya aki, pero espihu nala an iya nakaputan.

Nawara si Candy.

Wara nakaturog si Marie. San nabatian niya an tuktoraok san mga manok, nagbuhat siya kag nagdiretso sa banyo. Pagkahuman magkarigo kag magliwan, nagkadto siya sa kusina kag naabutan niya an iya iloy na nagatangis. “An papa mo,” sabi sani, “an ama mo gin-atake sa puso.”

Wara nagtangis si Marie. Napangisi siya. Nagharakhak siya san nagharakhak.

Sadto na gab-i, nagpakita utro si Candy. Imbes na maghalapit si Marie sa bintana, pumakadto s’ya sa iya higdaan kag humigda. Nagkamang si Candy pakadto sa iya. Inagda niya ini kag inkupkop. Sabay sinda na nagtangis. “Patawada ako anak, patawada,” an sabi ni Marie, “Nursing ngani an gin-adalan ko, diri ta man ikaw naatendiran.”

Paagi san mga garagmay na mga kamot, inkuha ni Candy an habol ni Marie, ingamit idto para mapunasan an luha ninda na duwa. “ Babay, mama,” an sabi ni Candy. “Babay mama.” Nawara ini. Kag wara na naman nakaturog si Marie.

Parehas san dati, inhulat n’ya na magtuktoraok an mga manok. Nagkarigo kag nagliwan pagkahuman naglusad pakadto sa kusina.

Kag didto niya naabutan an iya iloy, nakahayang sa salog.

Nagkalat an dugo sa kusina.

Nagluhod si Marie sa takin san iya iloy na wara nan buhay. “Babay, mama,” an sabi ni Marie. “Babay, mama.”

Pagkahuman sadto, dili na nakita ni Marie an iya aki.

This short story is part of U Eliserio’s first collection, Apat na PutokClick here to read about his upcoming third collection, Eksamen at iba pang kuwento ng pag-ibig.