BAYANI

by U Eliserio

translated into Waray by John Lloyd Casoy

Maaram it nga tanan nga kun pag banyakan mo it imo nanay ha nawong, dire magigin maupay it imo adlaw.

Photo by Maria Pop on Pexels.com

Dire man karuyag banyakan ni Anselmo “Mo” Katonyan an iya iroy. An iya hingyap nga pagbanyakan itun mga siga didto han gawas hit ira kalsada. Guti pa la hiya, pirme na gin kikinursunadahan. Yana nga dise-sais na hiya, padayon la gihap nga gin sisinugo, gin aagaw an iya gin papalit nga pandesal, gin huhubo an iya shorts. Ine an mga rason kun kay ano nag-aram hiya hin krav maga. An resulta, hubag an mata han iya nanay. 

Naghihirot gad hiya hit iya mga gin paplano. Alas singko pa la, bumuhat na hiya, tikan pagpiniraw pag binasa hit Wikipedia hinuong han daan nga sining hit self-defense hit mga Israeli. Gin upay ni-ya nga dako it hagong han iya gin kikilala nga hubya nga amay. Gin tuhay ni-ya nga sarado an purtahan han ira compound. Gin-upay nga waray makakasabot hit iya pag-iiniksersays.

An dire ni-ya nasiguro, kun maupay la gihapun an katurog han iya nanay nga hi Mrs. Bene. Patambling-tambling hi Mo ha iya sulod, sigaw ngan sigaw na baga’t kung fu an iya gin piprinaktisun. Nabatian ngay-an hiya han hiya nanay, gin kadto hiya pananglitan pagwarningan na bangin la makastigo na liwat hiya han iya gin kilala nga amay kun madistorbo itun nga nakaturog nga matambok nga pulis. 

Ha krav maga, kinahanglan nga todo-todo it atake ha pinakamaluya nga parte han kalaban ha pinakamadagmit nga pamaagi. Ha huna-huna ni Mo, nakikit-an ni-ya an siga nga nanhuram ha hiya hin selpon nga an balyu, usa ka tagay hin gin nga inumon. Gin banyakan ni-ya itun. Ha kamatuuran, umabre an purtahan han iya gin pupuy-an ngan nabanyakan ni-ya an nawong han iya iroy.


Dire nagin maupay an aga ni Mo. Kinagab-ihan, dire la ni-ya napamatian kay sarop man an iya talinga hin earphones, ginkastigo na liwat utro han iya gin kilala nga amay an iya iroy. Labhag an nawong, ngan han lawas. An pilosopiya hit iya gin kilala nga amay “waray iba nga makakakastigo hit iya asawa, hiya la”. Kung nasabtan la hine nga gin banyakan ni Mo hi Mrs. Bene, bangin duro-duro pa an nahitabo ha iya. Dire na la nasabtan kay puros naman pasa an nawong han iya nanay, dire naabat nga gin pablak-ayan ngay-an hiya han iya anak, nga kunta, iya asawa an naghimo.


“Hubog hiya,” siring ni Mrs. Bene nga naninimangno han ira pamahaw. Bacon ngan hin pandesal nga ginpalit pa kagab-i, gintusta nala didto han ira oven.


“Ngan kamakuri magin pulis.” Maaram na hi Mo hit sisig-ngun han iya iroy. Dire na hiya nalaum nga mahimamangno pa ine hit kamatuuran.

Dire man gihap nagin maupay nga asawa an namatay na tatay ni Mo. Han unom, pito pa la hiya katuig, maaram hiya, nahinunumduman pa ni-ya, pirme gin susuntok an iya nanay. An kamatuuran, nanay naman ni-ya an naghihimakuri nga makatirok hira. Namatay han usa nga buy bust operation hi Mr. Katonyan. Hi Sarhento Bene an pulis nga nagruba han operasyon nga shabu han iya tatay.


Dyes katu-ig hi Mo nga nag-asawa utro an iya nanay. Han una, maupay gad an relasyon nira ngan han pulis. Tungod han mga loan ha GSIS, kada adlaw nga pagbinasa han mga classified tungod han anunsiyo hin mga naibaligya nga balay, waray awud nga pagpirit, napalit nira Sarhento ngan Mrs. Bene an upat nga balay ha usa nga compound nga gin uukyan nila yana ngan gin papaplitihan.


Trese anyos hi Mo nagtikan an papangastigo han iya gin kilala nga amay kan iya nanay. Umuli na la usa kagab-i nga hubog. Han gin pupudgan ni Mo an iya nanay, pati hiya nahi-api.
Usa ka tuig bag-o magin normal an ira kinabuhi. Nagin normal nala an pangangatigo ni Sarhento Bene ha ira nga mag-iroy.
Tumugaok na an manok han ira kaharani nga balay.

Sabungero itun, pirme nga kahampang hit inom han iya gin kilala nga amay. Kamatilamhot an bacon nga ginluto ni Mrs. Bene, pero dire hi Mo mamamahaw. “Makarigo na ako, Ma. Bangin la kami magkataragpo ha banyo.”

Dire la nag-iha, nakabado na hiya ngan nakapamostura. Buwenas hiya kay uniporme hit college it iya sul-ot. Dire ni-ya masabutan kun gin-aano it pamili han bado kada adlaw an iya mga kaklase han hayskul, na yana, normal na la an gin susul-ot kun mapasok ha unibersidad. Gin sarado ni-ya an iya sulod kay makuri bangin la hiya pagtripan nga pag-imbestigahon han buwaya tungod nga waray hiya ha ira balay.


Waray ha ira sala an iya iroy, waray gihap ha kusina. Humarani hiya han ira banyo ngan nabatian an boses han iya nanay ngan han iya gin kilala nga amay. Nagtext na la hiya ngan dumiretso na pagsulod.


Waray an mga maton ha kanto. Bangin mga nakaturog pa.
Harayo an sakayan han mga dyip nga tikadto ha Manila, ngan, trapik pa. Ini an rason nga aga pa hiya nalakat bisan alas-otso pa an iya klase.


Han arko nga nagbubulag han ira barangay ngan han Barangay Paligsahan, nakit-an na liwat utro ni Mo an usa nga pulubi. Nagmamata na ine ngan gin kikinitaan an mga lalaki nga nagsisilhig han ira luyo ngan han babaye nga nagdadagmit paopisina. Halaba an maitum na buhok han pulubi ngan han bigote pati an barbas hine. Waray sul-ot nga panhintaas, umuran man ngan bumagyo. Mahuyo la ine ngan dire man nangangaro. Dire sigurado hi Mo kun tatawagon ni-ya ine nga pulubi. Hiya lat naghahatag hito hin kwarta. Piso kada makita ni-ya ine nga lalaki. Waray pulos nga piso, dire ngani makakapalit hin mani. Ito na an iya pirme gin bubuhat. Baga na la hin ritwal kunta pagbulig han tawo an iya motibo.
Sugad han hadto, dire hiya gin asi han pulubi bisan han dumaop na hiya. Nag-squat hiya ngan gin butang an piso ha til-an han pulubi. Kahuman hine, magdadag-mit hiya nga lumakat.


May iba nga nahitabo hine nga adlaw. Bangin kay nabanyankan ni Mo an iya nanay ngan karuyag hiya lipungon han kalibutan, pauna pa la ini hit kamalasan na ti-abot ha iya.
“Maupay nga aga,” siring han pulubi.


Napa-ukoy hi Mo, guti-ay nala mahipakulob, bagat kotse nga tigda nagbreak. Maupay nala may maga training na hiya, kay kun waray, mahaharukan gud ni-ya an semento. Gin kitaan ni-ya an pulubi. Dire iton nakita ha iya. Dire hiya sigurado kun itun nga pulubi ba an nagmaupay na aga ha iya. Nagdiretso la an iya paglakat tipakadto han sarakyan han mga dyip.

Tumarahiti. Umuran. Bumagyo. Nakasakay na han dyip hi Mo. Nahulos na hiya han uran, pati an iya mga kaharani. Pag-abot ni-ya han ira eskuwelahan, nahisabot nala hiya nga suspendido na an ira klase. Umukoy an uran pero dire humubas an baha. Gab-i na hiya nakauli ha ira. Han may arko, nakit-an na ni-ya an siga na karuyag ni-ya pagyabuon. Gin titripan nira an pulubi. Gin kakaputan hadto nga duwa an braso han lagas. An lider han mga siga, Doro an ngaran, may kapot nga gunting, gin iiniroy-iroy nga pagguguntingan an hilaba nga bigote han lalaki. Mayda mga tawo han ligid, naiwas kit-un an nahihinabo.


Hulos pa an iya mga medyas, sumugod hi Mo. Hi Doro an una ni-ya nga gin banyakan. Una, kay may kapot ine nga gunting, ngan kinahanglan ni-ya na pabagsakon an pinakamakusog ni-ya nga kaaway. Tikaduha, tikan han iya pwesto, ine an nakatalikod ha iya.


Nakalubas la hi Doro. Maaram na hi Mo hit iya hitsura: waray mata ngan irong, puro la baba, dako it pagbukaka, may sulod nga nagdidinugo nga lagos ngan nangingitum nga ngipon. Nakatalikod ine ha iya, pero maaram hi Mo han itsura hit iya mga gin kakaaway kay tungod nga guti pa hiya, pirme na gin kakaptan an iya mga braso han mga upod ni Doro, nagtitinawa ha iya nawong. Karado pa ine magtinawa.


Nakikit-an ni Mo an butagtok hine, bagat tudlo hin bata an katapusan. Kinusugan ni Mo an pagbanyak han base han spinal column han iya kaaway.


Dire gud man la hinadlok an nga pusong. Gin atuban hi Mo ni Doro, gin buno gamit an gunting. Sumulod han iya huna-huna an iya nanay, luho-luho an duster, ngan han sophomore nga myembro han org ha ira eskuwelahan nga gin puprubaran ni-ya apihan, hilaba an legs hine. Gin binaru-banyakan hi mo han mga siga.


Naabat hiya han dugo ha iya ti-yan ngan ha iya baba, ngan ha iya braso, agtang ngan irok, prinubaran ni Mo nga tumukdaw. Gin pirit ni-ya nga pumukrat. Bulhog an usa nga mata, gin buhat hiya han duha nga alalay ni Doro. Tumambad ha iya an dunot nga ngipun ni Doro.


“Ine an parte nga may sisig-ngun ako nga hilaba ngan makusog ka ngan pipirdehun mo kami.” Gin gunting ni-ya an maong ni Mo. “Patalikda it hiya,” siring han siga nga lider.
May nabatian hi mo nga tunog han silbato. May nakit-an hiya nga mga nakadulaw. Mga tanod? Mga pulis? Supporter ni Noynoy? Kay ano nga bubuligan hiya hine.


“Buwas na la.” Naglakat pahirayo an tulo.

Hubo, plakda ha aspalto, gin haranian hi Mo han pulubi. “Pasaylu-a ako, kinahanglan ko itun nga buhaton para ha imo. Kinahanglan mo nga pumasa han pagsubok. Ngan pasaylu-a ako, pumasa ka, pero kinahanglan nga an mga tanod la nga haw an bumulig ha imo. Dire man pwede nga mamugot ako hin tulo nga ulo. Pero ine,” gin haprus ni-ya an tiyan ni Mo, “para masabutan mo nga seryoso ako.”


Han naglabay nga tu-ig, gin dara hi Mo han iya usa nga kaklase ha usa nga hardware store ha usa nga mall ha EDSA. Didto, may libre nga testing han massage chair. Kinse minutos nga gin yabo-yabo han makina an luyo ni Mo. Baga hiya hin gin labasan kahuman. Nablangko an iya huna-huna nga baga hiya hin nalupad. Kasabot ni-ya dire na utro mahitatabo ine nga karayhakan, tungod nga gin sig-kan hira han manager han hardware store nga usa la kabeses pwede testingun an massage chair.


Pero kinagab-ihan hat nga adlaw, kun san-o nabanyakan ni Mo an iya iroy ha mata, nahitabo utro ha iya an paglabas nga nagpablangko ha iya huna-huna ngan nagpalutaw han iya lawas. Ine an epekto pagkahuman hapruson han pulubi an iya tiyan.


Gin patukdaw hiya han mga tanod. Duha ine nga babayi, may ada kalumatdan, lagas, ngan nakadulaw. “Ayos ka la intoy?”
“May buno–” Gin abat ni Mo an iya tiyan. “Ayos lang.” Ngan bag-o pa magpaki-ana an duha nga tanod, naglakat na hiya ti-pauli.


Ha ira balay, waray hi-ya na-abtan nga pagkaon. Napamatian ni-ya nga gin roromansa an iya nanay han iya gin kilala nga amay ha ira banyo. Dumiretso hiya ha iya kwarto. Naglubas hiya, nagsul-ot hin t-shirt ngan dayun la humigda. Buwas, pagtitikasan hiya nira Doro. Pero bag-o umalbot an kinabuwasan, mapahuway anay hiya.


Gin pukaw hiya han lamrag. Dire hiya makakita, gin bulhog an iya mga mata. Gin kaham ni-ya an selpon. Waray ha ilarom han iya ulunan. Kinaham ni-ya an iya backpack. Waray didto han til-an han iya kama.


“Birat –“


Nawara an lamrag. Tumambad ha atubang ni Mo an pulubi. Nakasquat ine ha til-an han iya kama. May sul-ot nga kapa, busag an hilaba nga buhok, bigote ngan barbas.
“Birat ka nim iroy.” Nainga-ihi hi Mo.


“Kumusta ka na?” Gin tagan hiya hine hin dugnit. Ngan gin kapa gihap.


Gin putos ni Mo an iya lawas. Mahumok an tela, bagat velvet, may kolor nga itum ngan tagimpusuon ug sampaga. “Piraw la nga haw, ngan mahulos.” Dire nasabot hi Mo kun kay ano dire hiya naggiginuliat.


“Damo nga salamat utro han imo gin buhat kanina.”


“Katunga la adto nga gin himo ko ha imo.”


“Anu man an imo motibo, lagpas hin katunga pala adto han imo mga gin bulig ha akon.”


Humuyo an lalaki. Bumuhat hi Mo, kumita ha gawas. Nagpapatsarang an mga bituon, bagat mga tawo ha mall. May ada hiya nababatian nga nagvivideoke. “Damo gihap nga salamat.” Ngumuso hi mo ha direksyon han iya tiyan.


“Nag-andam ka na?”


“Han ano?”


“Kun ano an karuyag han imo kasing-kasing.”


“Dadad-on mo ako ha orgmate ko nga malegs?”


“Aplikante ka pala di ba?”


“Kay-ano nga nasabtan mo man iton?”


“Lamanlupa ako, dire ak tuyaw.”

Gin kagat ni Mo an iya im-im. Maaram hiya na patay na hiya ngan aadto na ha langit. Pwede gihap ha impyerno, pero dire naabot ha iya ine damo nga trahedya na dire hiya positibo. “Patay na ak hine?”


“Kay kinabuhi ba ha imo ine? Gin siplatan ni-ya an lugar. Umukoy hiya han usa nga poster han Harry Potter and the Prisoner of Azkaban, nakadukot ha pader han kwarto ni Mo. Gin bubukbok na ine.


“May ada….kita kakadatuan?”


“Ha akon palasyo.” Gin sukray ni-ya an balbas ni-ya nga busag.
“Ha…”


May gin gawas nga sulod an lagas tikang han iya kapa. “Ha ilarum han tuna.”


Tumangdo hi Mo. “Ayaw la anay ha? Tagi akun lima nga minuto.” Gin-adjust ni-ya an sul-ot nga kapa, gin pahuway an iya mga hita.


Kumadto hiya han kwarto han iya nanay. Abri an mga bintana, nasulod an lamrag han mga bituon. Nakit-an ni-ya ine han ira banig ha salhog, bagat fetus it posisyon. Aadto han folding bed an iya gin kilala nga amay. Unom na katu-ig an nahitabo, pero dire la nga haw nira gin gagamit an kama han kag-anak ni Mo, labi la kun magroromansa hira. An makuurit la, ayaw ig labog an upat nga poster bed, o kun maupay pa, ig hatag nala ha iya.
Hinagong hi Sarhetno. Gin pitik ni Mo an tiyan han tabatsoy. Pumukrat ine pero dire nagmata. Gin pitik ni Mo an irong. Umikot la an baboy ha folding bed. Gin biling ni Mo an maong han iya gin kilala nga amay. Gin kuha ni-ya an pusil hine. Treinta y otso. Gin tsik ni-ya, waray ine bala.


Gin butong ni-ya an taklap han iya gin kilala nga amay. Gin kubot an singit hine. Pumukrat an bu-aya, nahimangno na hiya yana. Gin tutok ni Mo ha sintido an pusil. “Pamati, birat ka nim iroy.” Gin dilaan ni-ya an iya im-im. “Dire ak nasabot kun patay na ako, pero kun mus-ak na ako magigin masurob-on kun dire ko pa ini kaya nga buhaton. Dire ak maaram kun ano it imo problema ngan waray na ak hitun labot. Waray na nga ak labot kun kay ano nga gin papasakitan mo it akon nanay, waray na ak labot. Waray na ako labot kun kay-ano gin papasakitan mo ako. Waray na ako labot. Andam na ak pumatay kanina, kun maaram ka la? Itun siguro an rason kun kay ano ako namatay. Nakit-an han Ginoo nga waray na ako konsensya. Pero dire na itun kinahanglan, kun murag ug buhi ako o kun waray na ako ha tama nga huna-huna nga maupay nga tawo ka ngay-an, papatayon ta ikaw yana, ngan ine an dako ko nga sala. Dire na ak maaram kun ano it sunod nga mahitatabo. It karuyag ko la sig-ngun, animal ka. Dire itun nga gin papasakitan mo ako, ug kami. Animal ka, urog nga gin palaom mo kami. Dire ka kunta nagpalaom hin bata. “Gin kalabit ni Mo an gatilyo. Natural, buo la nga haw an bungo han iya gin kilala nga amay. Dumalagan hiya pabalik han iya kwarto.


“Malupad na ba kita? Mag-aabre ka ba hin luho ha reyalidad?” Maupay an kapot ni-ya han kapa han pulubi.


“Malupad? Ano ak enkanto?


“Ano ka ngay-an, bastos ka?”


“Ako? Ako an Hadi han mga lamanlupa.”

Sumulod hi Sarhento Bene han kwarto ni Mo. Nalinog an tiyan hine. Nanlalamrag an ngipun, nakangisi nga bagat ayam. Gin tutok ni-ya an pusil ha ulo ni Mo.


Bumuto ine ha ira salog, sumabog an ginuti-guti nga kahoy. Bumuklad an tuna ngan gin kaon hira han kalibutan.


Ha palasyo na nagmata hi Mo. Himo hin bato an iya katre, pero kumportable ine. Matambok ngan mahumok an mga ulunan. Mahagkot an kwarto ngan masirum. Usa la nga kandila an gin titikangan han lamrag. Bumuhat hiya ngan gin daup ine: usa ngay-an nga bukatkat nga gin kurong han garapon. Nahunahunaan ni-ya an usa nga gab-i. An mga dalan nga aragihan han kastilyo, puro kabukatkatan ha garapon an gin titikangan han lamrag.


Gin biling ni Mo an iya mga bado. Masuok ha iya an sul-ot nga pajama, gin sukbit iton ni-ya tikan ha Taas han usa nga tawo han Hadi. Waray an iya t-shirt ngan boxers, pero nakadto an kapa. Nagbabado hiya han nabatian ni-ya an usa nga tuok tikang han kaharani nga kwarto.


Kun dire la gin butlaw hi Mo han ira lakat tikan ha “Taas” tipakanhi han palasyo han Hadi, dire hiya mahihingaturog tungod han aringasa han kaharani nga kwarto. Umangkon daw ine han Hadi, duke ug prinsipe, dire masigurado ni Mo kun ano didto. Basta an iya gin sasabtan, riko an tatay hine, ngan harani na mamatay.


An siring han Hadi san-o baya-i hi Mo ngan makakaturog, gindara hiya han ira kaharian kay may-usa hiya nga misyon. Hiya an magigin kampeon han Hadi han usa nga sayaw. Kun kay ano hiya pa nga tawo an kinahanglan nga magin kampeon, kun kay ano kinahanglan hin usa nga kampeon ha sayaw, waray gud interes hi Mo nga pagbatunon inen nga mga paki-ana. Bubuhaton ni-ya an hihingyapon han Hadi para makakuha hin balyo nga gin saad hine.


Gumawas hiya ngan gin tuktok an kaharani nga kwarto. Usa, bangin kinahanglan han duke nga prinsipe an iya bulig. Ikaduha, dire hiya nakakailub han aringasa hine. Ikatulo, bagat dire man katatapuran an Hadi. Maupay na may iba hiya nga sangkay ngan dire man maraot nga tawo han prinsipe na duke.


Naabrihan an purtahan ngan gin suntok hiya han kamatuuran. Dire gud man magigin posible nga magin malabad nga tawo an iya karahani nga kwarto. Kay-ano, dire man ine tawo. Usa nga pugita an umangkon han Hadi. Kahitaas ni-ya, karadako han iya ulo, an mga mata nga nanhuhubag pagtinuok.

Nakasul-ot ini hin pula nga kapa, may korona nga nalamrag ha iya ulo. “An dayo,” gin-abot an galamay hine ha kamot ni Mo. “Pakadi, pakadi.” Huminggok ine, ngan diretso an pag-ukoy han iya pagtinuok.


“Mo na la, mahal ko nga duke.” Mahulos-hulos an salhog han kwarto.


“Prinsipe la, Mo, Prinsipe la.” Tumudlok ine han usa nga mahulos nga lingkuran. “Paglingkod. Kanugon nga yana ka la umagi. Bisita ko kanina hi G. Bingle. Riko nga tawo, kahit dire maharlika. Dadad-on ni-ya niyan an iya mga anak ha sarayawan. Bumutong hin lingkuran ngan lumingkod han atubang ni Mo. “Kakaruyagon mo hira. Kahurma an akon dakila nga tito.”

Tumangdo hi Mo. Dire ni-ya matutukan ha mata an Prinsipe, ngan dumapo an iya mga mata han mga armas nga nakasal-ong han pader.


Lumingi an Prinsipe. “A, nakikit-an ko nga nag-aandam ka na para niyan nga sarayaw.”


Bagat nakampay kan Mo an usa nga parakol. “A, pasensyahi la, ano?”


Tinawa an Prinsipe. Itun an kasabot ni Mo. Umabre an baba hine ngan naghiniyom-hiyom, ngan nagngisi gihap an iya mga mata. Iba an tunog han tawa han Prinsipe, bagat tawo nga naguliat ha ilarom han tubig. Bagat tunog nga nalulumos.
Nakapanhuna-huna hi Mo na bangin dire tuok han Prinsipe an iya nababatian kanina. “Kay-ano?”


Gamit an iya duha nga galamay, gin sambayan ine hiya. “Dire gin siring ni Tito kun ano an sayaw, ano?”


“Sayaw. Kay ano pa it ig tututdo hit sayaw? May ada tukar, ig babantad la an mga tiil, ig babantad an mga kamot. Bangin maghinilud-hilod pa kami hadto nga gin siring mo nga mga anak ni G. Bingle.”


Tinawa utro han Prinsipe, nga kahuman, nawara na an kamahiyum-hiyom han iya mga mata. Baga ine hin maghihingatuok utro. “May kinahanglan ka nga paghinilud-hiluran, pero dire an mga anak ni G. Bingle. Kinahanglan mo mga mapirde an Pirata.”


“An Pirata?” Tikan ngay-an han galamay han Prinsipe an itum nga likido.


“An Pirata. Maiha na ni-ya gin didinistorbo an mga mga labasero dinhi han amon kahadian. Yana, nadakpan na hiya han mga sundalo han Had. An gin hihingyap ni-ya, usa nga paghuhusga nga tikan ha Taas.


“Ako, ako an magsisiring kun paparusahan hiya o dire?” Nagkalot han baba hi Mo. Talagsa hiya magkita hin Boston Legal, ngan naghinyap hin pira ka utro nga magin hukom. “Akon gat ada mahihimo.”


“Makarit.” Nalingkod la nga haw, gin abot han Prinsipe an parakol. “Ine, kuha-a.”


Magaan an parakol. Nakikit-an ni Mo an iya nawong, puro hiya muta. Maringgat an iya ulo. “Pagpupugutan ko ba hiya ni-yan hin ulo?” May ada ba ulo an Pirata?” Baa, dire ko ada itun mahihimo. Hukom la ak, dire tulisan.”


“Dire mo man hiya kinahanglan nga pugutan.”


Huminga hin hilarom hi Mo. “Maupay.”


“Paglaslasi it braso, ngan tigbasa it dughan, waray problema.”


“Ano?”


“Kun dire nimo ine bubuhaton, bangin ikaw it mapugutan hin ulo. Laban it sayaw, Mo. Kun matugot ka nga patayon hit Pirata, waray ine iba nga karuyag singgon nga tikan ha Taas, waray hiya sala.”


Nahulog ni Mo an parakol. Gin talsikan hiya hin itum nga likido ha mata.


Pagpurot han armas, kinadto ni-ya an Hadi. Naabtan ini ni-ya nga nalingkod ha trono, nagkikita hin klawn, gin papalibutan hin kun sin-u-sin-u nga sundalo, serbidura ngan uripon. Nakadto gihap an mga maharlika nga nakakapa. Han makit-an nga kapot-kapot ni Mo an parakol, kumumpas an Hadi ngan ginikan an nga tanan, pwera han mga sundalo ngan han Prinsipe nga upod ni Mo.


Iwinagayway ni Mo an parakol. “Karuyag mo gad ako mamatay?”


Sumalipod han but-nga nira an duha nga sundalo. Tag-urusa hira hin kalasag ngan sibat, an sunod nga nahitabo, plakda an duha didto han salhog. Nabari an sibat ngan naluho an mga kalasag.


“Kay ano…ano an nahinabo?”


Nagkumpas an Hadi ngan gin buligan han iba pa nga sundalo an mga bumagsak an til-anan ni Mo. Gin bilin nira an mga bari nga sibat. Kumumpas utro an Hadi ngan nakatukdaw na ine han atubang ni Mo, nakatutok an duha nga bari nga sibat ha iya li-ug.


Pumarakpak an Prinsipe, tunog hin linabhan nga gin pupuro-pusdak.


“Aram mo ba, Mo, akon kampeon, kun kay ano ako it Hadi?”


“Kay…tatay mo an namatay na Hadi?”


“Kay ako an mapakangyarihan dinhi ha kahadian.”


Napatulon hi Mo. “E, kay ano dire na la ikaw an pumatay han Pirata?”


Gin baba han Hari an binari nga sibat. Bumalik han iya trono. “Kay may usa nga mas makapangyarihan pa ha akon. Ngan ine an batas. Ngan ha batas, an kriminal nga umaro hin panhuhusga tikan ha Taas, huhusgahan hin tikan ha Taas.” Suminghot ine. “Pero dire gin sisiringin han batas nga dire pwede buligan an kampeon. Karuyag ta ikaw, Mo. Maisug ka, andam nga bumulig maski dire nimo kilala. Ngan gin sisiring mo it imo nahuhuna-huna, dire ka buha-on. Oo, talagsa waray ka ha upay, pero tangkod ka. Ngan karuyag ko pa it kampeon nga tangkod ug han kampeon na baga hin pulitiko. Gin tagan ta ikaw hin kapangyarihan. Dinhi la ito madara ha amon kalibutan. Husgahan mo hin tinuod an Pirata. Damo na an iya gin kawatan, gin gahasa ngan patay. Husgahan mo hiya hin maupay, ngan pati ha Taas, Magana it imo kapangyarihan.
Nahuna-hunaan ni-ya an iya gin kilala nga amay. An mga siga. Kinitaan ni-ya an parakol. May daplis hine hin dugo. Maaram hiya nga buhi pa an duha nga sundalo nga iya gin pirde. Dire ngay-an ni-ya nasabtan nga may nasamaran hiya. Samaran an iya mga kaaway, ine an iya hingyap. Di ba? Kay dire man hira maupay, di ba? Ngan maraut gihap ine nga pirata. Gin kita ni Mo an Hari, ngan tumangod na hiya.


“Kamakarit,” siring han Hari. Pumapalakpak ine, ngan madagmit nga bumalik an mga uripon, serbedura, sundalo ngan iba-iba nga riko nga tawo. Maaringasa hira, bagat kwarto hin mga estudyante na waray pa an ira maestra.
Gin tawag ni Mo han Prinsipe. Natukdaw ine tungod han usa nga lingkuran. “Lingkod, lingkod,” siring hine. Gin masahe han Prinsipe hi Mo.


“Nabati-an ba nira an karu-kayakan namon ngan han Hadi?”
Kumindat an Prinsipe. “Ano ka ba, Mo? Pati ako dire ko nabatian an iyo gin kinarayakanan.”


Tumamod hiya. Gin punasan an dugo han parakol gamit an iya kapa. Itum ine. Itum an kolor han dugo.


“Aadto man hi G. Bingle?”


“Itun nga nakakapa hin busag?”


Dire. Maharlika adto, an maharlika la an pwede nga magkapa. Adto nga nakakalo. Adto o, nakikit-an mo it nga puro ginto nga alahas. Baman kay negosyante, kinahanglan nira nga ig pakita an yaman. Nakita ka hito.”


“Hito ka hin hito, kay pag tudluka gad.”


“Itun nga babayi nga may kalo, suhag hin pating. Itun an anak ni G. Bingle. Magpakilala kita niyan.” Lumuya pa nga duro an iya tingog. Bagat turo hin tubig tikan han barado nga gripo. “Dire mo naman hiya kinahanglan nga pagpatayun. Kinahanglan mo la hiya nga husgahan.” Gin padayon niya an paghilot.


Gin kinitaan ni Mo an usa nga anak ni G. Bingle. An pinakamahusay ha hira nga tanan. Hitataas ine, aysus, kay maitum pa hit ulikba. Guti-ay an kalo hine, ngan haros waray alahas. Gin kindatan ni-ya an babayi. Humirayo la ine hin pagkita.


Umabot an lima nga sundalo nga iba an kolor han uniporme, bolhog imbes nga lunghaw, nga iba na an mga armas, espada nga sibat kunta. Butong-butong nira an usa nga lalaki nga nakagapos an braso ngan bitiis.


Humuyo an mga lamanlupa. Umabot na an maestro.
“Kapitan Tyago.”


“Pirata Tyago.” Gin pagawas an lawas han preso ngan nagtikang nga mangunat. “Pirata Tyago, minayuyo nga Hadi.” Kurong an buhok han Pirata, manipis an balat ha ulo, nasilag an bungo hine.


Suminghot an hadi. “Pirata Tyago.” Ginsasala ka hinen nga korte labay han imo mga sala: shinto singkwenta nga pangawat; usa nga paggagahasa, bente singko kautro nga pagpatay. Umamin ka hine nga krimen tungod hin pag-aro nimo hin husga tikan ha Taas.”


“Dire api an panggagahasa.” Gin tagan hin sibat an Pirata.
“Dire api an panggagahasa.”


Tumangdo an pirata. “Aminado ako hinen nga mga sala, nga naaro ako hin husga tikan ha Taas.”


“Maupay.” Kumumpas an Hadi ngan gin bayaan nira an Pirata ha but-nga. “Aadi an taga-Hataas nga maghuhusga ha imo.” Tumangdo ine kan Mo.


Bumuhat hiya. Gin kamayan an Prinsipe, dire hiya nasabot kun kay ano. Maaram man hiya nga magdadaog, pero it iya kutob may mawawara ha iya. Dire man hiya Ginoo, ug hukom, kay ano nga maghuhusga hiya? Naglakat hiya tipakadto han atubang han Pirata, usa ka metro an kahirayo. Gin biling ni-ya ha nawong an anak ni G. Bingle. Nakit-an ni-ya ine, nakayuko ngan nag-iiniling-iniling. Nanluya hiya. “Dire ko ada–“
Gin sugod hiya han Pirata, gin buno an iya tiyan.


“Anak hin pating.”


Mas umiha ini nga laban. Bulok gan ada an mga sundalo han Hadi, ug bangin nagpanggap la nga maluya para lumakas la it iya loob. Napirde syempre an Pirata. Dire na ini nakatusok ha iya, puro la salag. Kina-urhian, gin parakol ni Mo hin sunod an mga bitiis. Plakda han salhog an lalaki na kurong.


“Nagpapirde ako,” huring hine.


Nagpalakpakan an mga lamanlupa. Nagtikang hira nga humuring ngan paguli-at: “Ulo! Ulo! Ulo!”


Humiling hi Mo ha iya gilid. Dire ni-ya makita an anak ni G. Bingle.Dire ni-ya makita an Prinsipe. Dire ni-ya makita an Hadi, na kadto la harani han iya trono. An iya la nakikita an Pirata. Nagdudugo an baba hine. Mabanhaw man, pero aram niya nga dire na ine makakalakat. Dire pa ine sakto nga parusa han gin himo nga pagkawat ngan pagpatay. Gin hitaas ni Mo an parakol.


Ngan gin buno ha sal-hog.


Nanhuyo an mga lamanlupa. Mayda pera nga maharlika nga nagginuliat.


Gin hitaas ni Mo an iya palad. “Ine an ako husga.” Nakit-an ni-ya an lingkuran ngan ha luyo an Prinsipe nga nagngingirisi. Pagharani ni-ya, nakit-an ni-ya nga nahubag an mga mata hine. Lumingkod hi Mo. “Ig masahe daw ak.”


Katunga la an iya gin kita han mga sunod nga naglabay. Gin anunsyo na han Hadi an “tikan han atun batas”. Umalbot an mga sundalo nga may espada, nga gin butong nira tipatungod ha manggagamot an Pirata. May umalbot nga serbidura nga gin trapuhan an dugo tikan han sal-hog. Bumalik utro an payaso, may upod nga mga musikero.


Amo adto an sayaw.


Duha nga bukatkat ha garapon han nahimangno hi Mo. Nahimangno hiya han tuok han Prinsipe. Ginhubya hiya nga tanggalon an masuot nga pajama. Usa nga tuktok kahuman ngan sumulod na hiya ha kaharani nga kwarto. Naab-tan ni-ya ha lingkuran an Prinsipe. May ada papel ha la mesa ha iya atubang.


“Surat?”


Tumangdo ine. Gin tago an papel.


“Asya itun nga pirme ka nagtitinuok kay hitun nga gin susurat mo dida?”


“Sisig-ngun ko nala ha imo kun magkita kita utro.”


“Mahihitabo ito?”


“Dire ak maaram. Balik dinhe.”


“Dire na dawla.”


“Kun amo itun, ako an mabisita ha imo.”


“Sige gadla. Humigda hi Mo han kama. Mahulos ine, pero kay mabalik na liwat hiya ha Taas. Okay la ha iya nga magin mapilit. Makarigo na la hiya pag-abot ha ira balay.


“Mahusay an anak ni G. Bingle ano?”


“Oo?”


“Kay medyo maitum la.”


“Nagyakan an kolor porselana.”


Nagkinatawa an duha.


“Kun maaram ka la, baga kat ig lulubong kun natawa.”


“Ngay-an?” Gin labay ni Mo hin ulunan an Prinsipe. “Ano utro itun imo ngaran?”


“Amante.” Gin it-tsa utro an ulunan. “An karuyag sig-ngun hine, ha wika na dire ha iyo, gugma.”


“Prinsipe Gugma. Ngan ano utro an ngaran han anak ni G. Bingle?”


“Ayaw na la paglaom. Gin kanhi ak utro ni G. Bingle kanina. Karuyag daw ak han mga anak niya.”


“Ngan ako?”


“Hambog ka daw. Ngan nauurit pa hit maitum.”


“Tinuod nga gin siring ni-ya itun?”


Umabot an ira pamahaw. Kahuman, umabot an duha nga sundalo. Gin papatawag na raw han Hadi hi Mo. Nagsarit na hi Mo han iya bag-o nga sangkay. Binayaan ni-ya ine ha kwarto, ngan gin bayaan ipadayon ang pagsurat han surat nga nakakatuok.


Nakit-an ni-ya nga natukdaw han Hadi atubang han iya trono. Dire ine nakasul-ot hin kapa.


Tumukdaw hi Mo hin usa ka metro an kahirayo. Waray sundalo nga bumot-nga ha ira.


“Naka-andam ka na?” Gin atubang ni-ya an Hadi. Gin-abot ha iya an parakol. “Kapareho han atun gin istoryahan.”


“Paano nga utro ako mabalik?”


Pumiyong hi Mo. Naglabay an pira ka segundo. Waray nahitabo. “Kahuman?” Waray bumaton.


Kumapot hiya han parakol. “Minayuy-on nga Hadi?”

Kamingawan. Sumakit an iya mata. Nakakita hiya hin pula, bagat nakapiyong pero may lam-rag. Bagat naghahatag hin katurog na waray pahuway. Nakatutok an baril kan Mo.
Gin parakol ni-ya an pusil. Gin balbag ni-ya hin kahoy an bahagi an ulo han iya gin kilala nga amay.


Bumagsak ine.


Gin hitaas ni Mo an iya armas. Pero sugad gihap han Pirata, dire ni-ya kaya nga mamatay hin tawo. Dire ako Ginoo, kahit pwede ako tawagon nga hukom. Gin lingkuran ni-ya an tiyan han iya gin kikilala nga amay.


“Animal ka.” Gin panalaminan ni-ya an ulo han parakol. Masamok an iya buhok. “Animal ka, papatayon nala kita pero dire ko mahimo.” Guminhawa hiya hin hilarom. “Dire kita papatayon, obyus ngani. Pero tarhug na ine ha imo. Han guti-ay pa ak, dire ak maaram, pero naabat ako nga dire ka man pirme marahug-dahog. May maupay gihap ha imo, hadto. Siguro may maupay la nga haw ha imo, gintatago mo la. Dire ka man paghihigugmaon hit akon iroy kun waray ka upay nga tawo. Dire man hiya lurong. Pasalamat ka ngani, dire lurong i-tak nanay. Pero pagtigamni ine, nalulurungan ako ha imo. Kun gin yayabo mo hiya. Kun gin bibinanyakan mo hiya. Kun gin bibinuyayawan mo hiya. Dire pa niya aram, nasabot na ak. Ngan yana, maaram ka na. Naglabay na adtun nga panahon. Magin maupay ka na,” gin wagayway ni-ya an parakol ha igbaw han ulo hine, ” bangin paghusgahan kita.” Gin kinitaan ine ni Mo.


Tumangdo an iya gin kikilala nga amay.


Bumuhat hi Mo. Gin banyakan patigdong an napirde nga kaaway. “Kuha-a an imo pusil. Testinga la nga pagpusila ako, kit-a kun ano an pulos itun ha imo. Ano? Ano?”
Waray ine pagyakan.


“Hirayo na. Damo pa it akun bubuhaton.” Dire na gin kit-an ni Mo kun sumunod ine. Gin abrihan ni-ya an iya computer, gin-konek ni-ya han internet. Dire hiya maukoy ha pipitsugin na pulis. May kapangyarihan na hiya yana. Ngan an gin kakalaban han maupay nga kapangyarihan, maraut nga kapangyarihan. Congressman ug gobernador. Sugad hiton. Dire hiya nasabot kun mauutro an nahitabo han Pirata ha iya gin kikilala nga amay. Dire hiya nasabot kun matabla la nga haw an konsensiya ha iya o bangin mawawarayan hiya hin buot. Ano man it mahitabo, nakagtingan na hiya han iya lakat. Anu man it kagagaw-san, pumatay man hiya ug magpasay-lo, dire na hiya pwede nga umatras.

This short story is a translation of U Eliserio’s “Bayani,” part of his second collection Tungkol sa AsoClick here to read about his upcoming third collection, Eksamen at iba pang kuwento ng pag-ibig.

PARADANGIN

by U Z. Eliserio

translated into Bicol by Eilyn L. Nidea

Aram man nin gabos na pag nasipa mo sa lawog an saimong ina, dai magigin magayon an saimong aga.

Photo by Maria Pop on Pexels.com

Dai man pigtuyo ni Anselmo “Mo” Katonyan na sipaon an saiyang ina. An mga maton sa kanto an muya niyang sipaon. Aki pa sana siya, pirmi na siyang pigtitripan kan mga ini. Ngunyan na 16 na siya, dagos pa man giraray an pagkutos saiya, pag-agaw nin pigbakal niyang pandesal, pagbutong pababa kan saiyang shorts. Kaya nag-adal siya nin krav maga. Kaya an kinaluwasan, nagbutog an mata kan ina niya.

Malikay man an pagplano niya. Alas singko pa sana nin aga, nagbuhat na siya, pagkalihis kan magdamlag na pagbasa niya sa Wikipedia manungod sa suanoy na arte kan self-defense kan mga Israeli. Pigsiguro niya na makusog an hukragong kan saiyang amaon na tamad. Pigsiguro niya na nakabarat an gate nin saindang compound. Pigsiguro niya na mayong makakahiling kan saiyang pag-ehersisyo.

An dai niya palan nasiguro, an pagpadagos kan turog ni Mrs. Bene. Sige an pagsirko ni Mo sa kwarto, sige an pagkurahaw na garo baga kung fu an saiyang pinapraktis. Nadangog palan siya kan saiyang ina. Pigdumanan siya kaini tanganing taraman siya, ta baka siya magulpi liwat kan saiyang amaon pag nadisturbo niya an turog kan tabatsoy na pulis.

Sa krav maga, todo-todo dapat an pag-atake sa pinakamaluyang parte kan kalaban sa pinakamarikas na paagi. Hiling ni Mo sa utak niya an mata kan sigang “nagsubli” nin saiyang cellphone, karibay nin sarong tagay nin gin. Pigsipa niya an siga. Sa realidad, nagbuka an laogan sa saiyang kwarto dangan nasipa niya an lawog kan saiyang ina.

Dai nagin magayon an aga ni Mo. Kan bangging ito, dai niya dangog ta nakaearphones siya, alagad pigkulgan na naman kan saiyang amaon an saiyang ina. Pano nin pasa an lawog kaini, pati an bilog na lawas. An pilosopiya kan amaon ni Mo: “Ako sana an may diretso na kulgan an sakuyang agom!” Kun naaraman kaini na nasipa ni Mo si Mrs. Bene, mas grabe pa an kulog na sasapuon kaini. Alagad, dai kaini maaaraman, ta pano man nin pasa an lawog kan ina ni Mo, dai risa an black eye na bako an agom kundi an aki.an may gibo.

“Burat kaya siya,” taram ni Mrs. Bene mantang nagluluwag nin pamahawan. Bacon saka pandesal na pigbakal kasubanggi dangan pig-oventoaster tanganing matusta.

“Sagkod dai madali an magin pulis.” Aram na ni Mo an mantra kan saiyang ina. Dai na siya naglalaom na mapapagmata pa ini sa kun ano an totoo.

Siring kan saiyang amaon, dai man nagin marhay na agom an nagadan na ama ni Mo. Kadtong anom, pitong taon siya, aram niya, narurumdoman niya, pirmi man kaining pigkukulgan an ina niya. Maski ngani an ina man niya an nagtatrabaho na garo kabayo tanganing makapundar sinda. Nagadan sa sarong buy bust operation si Mr. Katonyan. Nabungkag an shabu operation kaini kan pulis na iyo si Sarhento Bene.

Sampulong taon si Mo kan mag-agom liwat an saiyang ina. Kan inot, marhay an ibanan ninda kan pulis. Sa paagi kan loans sa GSIS, aro-aldaw na pagbasa nin classified ads manungod sa mga harong na maririmata, saka mayong-supog na extortion, nakabakal sinda Sarhento saka Mrs. Bene nin apat na harong sa compound kun sain sinda ngunyan nag-iistar saka nagpapa-arkila.

Trese anyos si Mo kan nagpuon na kulgan kan saiyang amamon an saiyang ina. Nagpuli ining burat sarong banggi. Kan pigdakin ni Mo si Mrs. Bene, pati siya pigkulgan kan pulis.

Pagkatapos kadto, sarong taon an naglihis bago nagin normal an saindang buhay. Nagin normal na sana na pigkukulgan sindang mag-ina ni Sarhento Bene.

Nagturaok an mga manok kan saindang kataid. Parabulang ini. Pirmi ining kainoman kan saiyang amaon. Mahamot an bacon alagad habong magpamahaw ni Mo. “Maparigos na ako, Ma. Tibaad magkatuparan pa kami sa CR.”

Dai naghaloy, nakabulos na si Mo. Swerte pa man giraray siya, de-uniporme sa saindang kolehiyo. Dai niya aram kun pano nagpipili nin mga badong pan-aro-aldaw an saiyang mga kaklase kadto sa hayskul na nag-eeskwela ngunyan sa unibersidad na casual attire an gamit. Piglock niya an saiyang kwarto. Marhay na an pasiguro ta tibaad mapagtripan siyang imbestigaran kan buwaya mantang mayo siya sa harong.

Mayo an saiyang ina sa sala, mayo sa kusina. Nagrani siya sa CR dangan nadangog niya an tingog kaini, pati an sa saiynag amaon. Pigtext na sana niya ini na naghali na siya paeskwelahan.

Mayo an mga maton sa kanto. Tibaad tururog pa.

Harayo an pighahalatan tanganing makalunad sa jeepney pasiring sa Maynila. Dangan, trapik pa. Kaya maski alas otso an inot na klase ni Mo, amay pa siya nagpupuon kan saiyang aldaw.

Sa arko na iyo an border kan saindang barangay saka kan Barangay Paligsahan, nahiling ni Mo an alabado. Nagimata na ini, pigdadalan an mga lalaking nagsisighid sa natad saka an mga babaying naghihidali paduman sa mga opisina ninda. Halaba an maitumon na buhok kan alabado, pati an saiyang bigote saka barabas. Mayo ining sulot na bado na pan-itaas, mag-uran man o mag-bagyo. Tuninong sana ini. Dai man nakikilimos. Dai ngani sigurado ni Mo kun maninigo ining apudon na alabado o parapakilimos. Siya man sana an nagtatao digdi nin kwarta. Piso kada nahihiling niya an lalaki. Mayong kamugtakan na piso, dai man makabakal maski mani. Natudan na sana niya. Mas lamang na attachment sa ritwal nin pagtao kaysa pagmakulog nin boot an saiyang motibasyon.

Arog kan mga nainot, dai siya pig-intindi kan alabado maski nagrani na siya. Nagtukro siya dangan piglaag an piso harani sa pamitisan kaini. Dangan, dapat nagihidali na siyang maghali.

Iba an nangyari kan aldaw na ito. Siguro nin huli ta nasipa ni Mo an saiyang ina, saka gusto kan kinaban na maribong siya, garo baga panamit sa kadimalasan na paabton saiya.

“Marhay na aga,” sabi kan alabado.

Napapundo si Mo, dikitan pa na madapla, arog sa lunadan na biglang nagbreak. Marhay na sana, igwa siyang krav maga training, kun mayo, nahadokan na niya an aspalto. Pigsalingoy niya an alabado. Dai ini nakahiling saiya. Dai niya masigurado kun ini man nanggad an nagtaram, “Marhay na aga,” sabi niya. Nagpadagos na siya paduman sa pundohan nin jeepney.

Nag-ambon. Nag-uran. Nagbagyo. Nakalunad sa jeepney si Mo. Basa siya. Basa gabos na kataraid niya. Pag-abot niya sa eskwelahan, naaraman niya na classes are suspended. Naghuraw, alagad dagos an pagbaha. Banggi na siya nakapuli. Nahiling niya sa may arko an mga siga na gusto niyang sapakon saka sipaon. Pigtitripan kan mga ini an alabado. Kapot kan duwang siga an mga braso kan gurang. An lider kan mga maton, si Doro, may kapot na gunting, nakaumang na gugupitan an halabang bigote kan parapakilimos. May nagkapirang residente sa harani, nagpapasipara sa nangyayari.

Basa pa man giraray an mga medyas, nagsugod si Mo. Inot niyang pigsipa si Doro. Inot, nin huli ta ini an may kapot na gunting, saka maninigo na patumbahon an pinakamakusog na kaiwal. Ikaduwa, gikan sa saiyang pwesto, ini an nakatalikod saiya.

Mayong sulot na t-shirt si Doro. Aram ni Mo an itsura kaini: haros mayo nang mata saka dungo, puro sana nguso, dakulang nakabuka, pano nin nagdudurugong gilagid saka maitumon na mga ngipon. Nakatalikod ini saiya, alagad aram ni Mo an itsura kan kaiwal nin huli ta puon kadtong aki pa siya, pirming mga braso niya an kapot kan mga alipores ni Doro, saka nagngingirit ini sa lawog niya. Makusog ini magngirit.

Hiling ni Mo an mga gulugod kaini, garo guramoy kan aki an pinakapuro. Makusugon na pigsipa ni Mo an base kan spinal column kan kaiwal.

Dai man lang naghiro an maton. Pig-atubang ni Doro si Mo, pigsaksak sa sikmura gamit an gunting. Naglaog sa isip ni Mo an saiyang ina, ralabot an duster, saka an sophomore na miyembro kan org sa school na pigpupurbaran niyang balihan, an haralaba na legs kaini. Pigparasipa kan mga maton si Mo.

Mntang namamati an pagbulos nin dugo sa saiyang tulak, nguso, saka sa saiyang mga braso, angog saka yukyok, pigpurbaran ni Mo na magtindog. Pirit siyang nagmuklat. Kabangang buta, pigbuhat siya nin duwang alipores. Namansayan niya an mga raot na ngipon ni Doro.

“Iyo na ini an parte na may tataramon akong halaba, dangan bigla ka makusog saka dadaugon mo kami.” Piggunting kaini an pantalon ni Mo. “Italikod iyan,” sugo kan lider na siga.

May nadangog na silbato si Mo. May namaanan siyang mga nakadilaw. Mga tanod? Mga pulis? Supporters ni Noynoy? Tano man tatabangan siya kan mga ini?

“Sa aga na sana.” Nagralakaw parayo an tolong siga.

Pigranihan kan alabado an hukas, plakda sa aspalto na si Mo. “Pasensya na, kaipohan ko gibuhon ito saimo. Kaipohan mo magpasar sa silot. Saka pasensya na, nagpasar ka. Alagad kaipohan pa man giraray na mga tanod an magsalbar saimo. Dai man ako pwedeng magpugot nin tolong payo. Alagad uni,”pigkapa kaini an tulak ni Mo. “tanganing aram mo na seryoso ako.”

Kan nakalihis na taon, pig-iba si Mo kan saro niyang kaklase sa sarong hardware store sa sarong mall sa EDSA. Igwa duman free trial sa massage chair. Kinse minutos na pigsuntok nin makina an likod ni Mo. Garo siya pigluwasan pagkatapos. Nagblangko an isip niya saka garo siya naglataw. Sa paghuna niya, dai na niya mamamatian an siring kadtong siram, orog na ta pigsabihan sinda kan manager nin hardware store na saro sanang beses pwedeng testingon an massage chair.

Alagad, sa bangging ito kan aldaw kun kasuarin nasipa ni Mo sa mata an saiyang ina, naeksperyensiya niya liwat an luwasan na nagpapablangko nin isip saka nagpapalataw nin hawak. Ito an epekto kan pagkatapos kan alabado sa saiyang tulak,

Pigtindog siya kan mga tanod. Duwang babayi an mga ini, medyo may mga edad na, nakadilaw. “Ayos ka man lang, Aki?”

“May sak –“ Pighimati ni Mo an saiyang tulak. “Ayos man po.” Saka bago pa man nakaharapot an duwang tanod, naglakaw na siya papuli.

Mayong pagkakan na natada para sa saiya sa saindang harong. Nadangog niya na nagroromansahan an saiyang ina saka amaon sa CR. Nagdiretso siya sa saiyang kwarto. Naghuba, nagsulot nin t-shirt, naghigda. Sa aga, gagadanon siya ninda Doro. Alagad bago mag-abot an aga, mapahingalo nguna siya.

Napagmata siya nin huli sa bangraw. Dai siya makamaan. Ginibo siyang buta kaini. Pigkapkap niya an saiyang cellphone. Mayo ini sa irarom kan saiyang ulonan. Pigkapkap niya an saiyang backpack. Mayo ini sa pamitisan kan saiyang katre.

“Anak ng–”

Nawara an bangraw. Nawalat sa atubangan ni Mo an alabado. Nakatukro ini sa pamitisan kan saiyang katre. May sulot ining kapa, puti an halabang buhok, bigote saka barabas.

“Anak ng puta.” Napaihi si Mo.

“Kumusta ka na?” Pigduholan siya kaini nin saro man na kapa.

Pigpatos ni Mo an saiyang lawas. Malumhok an tela, arog sa velvet, nagsasalak an itom saka violeta. “Tungka pa ako, basa pang dikit.” Dai maaraman ni Mo kun tano dai siya nagkukurahaw.

“Diyos mabalos liwat sa ginibo mo kasubago.”

“Kabanga man sana kan ginibo ko an para sa saimo.”

“Ano man an motibasyon mo, sobra pa sa kabanga an ginibo mong tabang,”

Nagtuninong an lalaki. Nagbuhat si Mo, nagsirip sa luwas. Nagkuriyat an mga bituon, arog sa mga tawo sa mall. May nakaabot saiyang ribok nin nagvivideoke. “Diyos mabalos man palan ngani.” Pigguso ni Mo an direksyon kan saiyang tulak.

“Andam ka na?”

“Sain?”

“Kun ano man an mawot kan saimong puso.”

“Dadarhon mo ako sa orgmate ko na malegs?”

“Bakon aplikante ka pa man sana?”

“Pano mo naaraman iyan?”

“Lamanlupa man sana ako, dai tanga.”

Pigkagat ni Mo an saiyang ngimot. Malamang sa malamang, gadan na siya, saka nasa langit. Pwede man sa impyerno, alagad dai man nag-aagi sa arog niya an manlainlain na rimalaso sa buhay na dai siya nakakanuod magin optimistic. “Gadan na ako?”

“Inaapod mo na buhay ini?” Naghiling sa palibot an lalaki. Nagpundo an hiling sa poster kan Harry Potter and the Prisoner of Azkaban, nakadukot sa lanob kan kawarto ni Mo. May ariw na ini.

“May–dudumanan kita?”

“Duman sa palasyo ko.” Pighugay kan gurang an saiyang barabas na maputi.

“Sa…”

May pigluwas na surod gikan sa kapa an gurang. “Sa irarom nin daga.”

Nagtango si Mo. “Halat nguna, ha, tawan mo ako nin singko minutos.” Pig-adjust niya an pagkasulot nin kapa, pigpahingaloan an saiyang mga hita.

Nagduman siya sa kwarto kan saiyang ina. Buka an mga bintana, naglalaog an bangraw kan mga bituon. Nakua niya ini sa banig sa salog, nakaposisyon siring sa fetus. Nasa folding bed an amaon ni Mo. Anom na taon na an nakakalihis, alagad dai pa man giraray kaini ginagamit an dating katre kan mga magurang ni Mo, apwera sa pakikidurog. An nakakasuya, habo man kaining iapon an four poster bed, o an mas marhay kuta, itao na sa saiya.

Nagharok si Sarhento. Pigpitik ni Mo an tulak kan tabatsoy. Nagmuklat ini, alagad dai napagmata. Pigpitik ni Mo an dungo kaini. Nagbirik sana an orig sa folding bed. Pighanap ni Mo an pantalon kan amaon. Pigkua niya an badil kaini. Treinta y otso. Pigtsek niya, mayong bala.

Pigbutong niya an tamong kan saiyang amaon. Pigkudot an singit kaini. Nagmuklat an buwaya, napagmata na. Pigtutok ni Mo sa sintido kaini an badil. “Magdangog ka, hayop ka.” Pigdilaan niya an saiyang mga ngimot. “Dai ko aram kun gadan na ako, alagad kun gadan na ako mas magigin mapungaw kun dai ko pa ini kayang gibuhon. Dai ko aram kun ano an problema mo, saka mayo na man akong pakilabot kun tano ta arog ka kayan. Dai ko aram kun tano ta pigkukulgan mo an ina ko, saka mayo na man akong pakilabot. Mayo na ngani akong pakilabot kun tano pigkukulgan mo ako. Mayo na akong pakilabot. Andam na ako maggadan nin tawo kasubago, aram mo? Kaya ngani garo ako nagadan. Nahiling na kan Diyos na mayo na akong kunsensya. Alagad dai na importante ito, kun gadan ako o buhay o kun nabua na ako o haloy na akong nabua saka marhay ka palan na tawo saka gagadanon taka ngunyan saka ini an dakulang sala. Dai ko aram kun ano an masunod na mangyayari. Gusto ko sana sabihon, hayop ka. Bako nin huli ta pigkulgan mo ako, bako nin huli ta pigkukulgan mo kami, Hayop ka, ta pigpalaom mo ako. Dai ka dapat nagpapalaom nin aki.“ Pigkalabit ni Mo an gatilyo. Syempre, namugtak na bilog an bungo kan saiyang amaon. Nagdalagan siya pabalik sa saiyang kwarto.

“Malupad kita? Mabuka ka nin labot sa realidad?” Piggugom niya an kapa kan alabado.

“Malupad? Kalawog ko daw an diwata?”

“Ano ka ngani, bastos ka?”

“Ako? Ako an Hadi kan mga lamanlupa.”

Naglaog si Sarhento Bene sa kwarto ni Mo. Nag-aalog an tulak kaini. Nagkikimat an mga ngipon, nakangirit-ido. Pigtutok kaini an badil sa payo ni Mo.

Nagputok an salog, nagkurihat an nagkapiridasong kahoy. Nagbuka an daga, dangan pigkakan sinda kan kinaban.

Sa palasyo na napagmata si Mo. Gibo sa gapo an saiyang katre, alagad kumportable. Matataba saka malumhok an mga ulonan. Malipot sa kwarto. Sarong kandila sana an piggigikanan nin liwanag. Nagbuhat si Mo saka pigranihan ini: aninipot palan na nakapiot sa garapon, Narumdoman niya an kasubanggi. Sa mga agihan saka luwasan nin kastilyo, gabos aninipot sa garapon an piggigikanan nin ilaw.

Pighanap ni Mo an saiyang mga bado. Mapiot an sulot niyang pajama, pigsukdot man sana kaya ini gikan sa “Itaas” kan sarong tawohan kan Hadi. Mayo an t-shirt saka boxers niya, alagad yaon an saiyang kapa. Nagbubulos na siya kan nadangog niya an hibi gikan sa kataid na kwarto.

Kun dai kuta pagal si Mo sa pagbaklay gikan sa “Itaas” paduman sa kahadian kan Hadi, dai siya nakaturog sa ribok kan saiyang kataid-kwarto. Pamangkin daa ini kan Hadi, duke o prinsipe, dai masiguro ni Mo kun arin. Basta an aram niya, mayaman an ama kaini, saka madali nang magadan.

Sabi kan Hadi bago pigwalat si Mo para magturog, pigdara daa siya kaini sa kahadian para sa sarong misyon. Siya an magigin kampeon kan Hadi sa sarong baylehan. Kun tano ta siya pang tawo an kaipohan magin kampeon para sa sarong baylehan, mayo nang interes si Mo na simbagon an siring na mga kahapotan. Gigibuhon niya an hahagadon kan Hadi tanganing makua an premyo na pigtuga kaini.

Nagluwas siya saka nagkatok sa kataid na kwarto. Inot, tibaad kaipohan kan dukeng prinsipe an saiyang tabang. Ikaduwa, dai na niya matios an ribok kaini. Saka ikatolo, garo dai masasarigan an Hadi. Marhay nang may iba pa siyang katood, saka dai man garo maraot na tawo an prinsipeng duke.

Nagbuka an laogan, saka pigsuntok nin katotoohan si Mo. Dai man nanggad possible na magin maraot na tawo an saiyang kataid-kwarto. Nin huli ta dai ini tawo. Pugita an pamangkin kan Hadi. Kasinlangkaw niya, kasindakula kan saiyang payo an mga mga mata kaini na butog sa paghibi. Nakasulot ini nin pulang kapa, saka may korona sa nagkikilyab na payo. “An estranghero,” pig-abot kan sarong galamay kaini an kamot ni Mo. “Laog, laog.” Nagsinghot ini alagad tulos na nagpundo sa paghibi.

“Mo sana po, Padangat na Duke.” Nagbabasa-basa an salog kan kwarto.

“Prinsipe sana Mo, Prinsipe sana.” Pigtukdo kaini an sarong basang tukawan. “Tukaw, tukaw. Kanogon ta ngunyan ka pa sana nakahapit. Bisita ko digdi kasubago si G. Bingle. Mayaman na tawo, maski dai maharlika. Dadarhon niya an saiyang mga aki atyan sa bayle.” Nagbutong ini nin tukawan saka nagtukaw sa tungod ni Mo. “Masusunoan mo sinda. Kaagid sinda kan sakuyang pigtutubodan na Tito.”

Nagtango si Mo. Dai niya maturuhokan an Prinsipe, saka napaduman an saiyang hiling sa mga armas na nakasabit sa pader.

Nagsalingoy an Prinsipe. “A, nahihiling ko na nag-aandam ka na para sa bayle atyan.”

Garo nagsesenyas ki Mo an sarong palakol. “A, pasensya na, ano?”

Nagngirit an Prinsipe. Ito an hiling ni Mo. Nagbuka an nguso kaini na garo naghuhuyom saka nakahuyom man an mga mata kaini. Lain an tanog nin ngirit kan Prinsipe, siring sa tawong nagkukurahaw sa irarom nin tubig. Tanog nalalamos.

Napag-araman ni Mo na dai hibi kan Prinsipe an nadangog niya kasubago. “Tano?”

Gamit an duwang galamay, pig-akbayan siya kaini. “Dai pigpaliwanag ni Tito kun ano an bayle, ano?”

“Bayle. Ano pa man an kaipohan ipaliwanag manungod sa bayle? Igwang tugtog, Mahiro an mga bitis ko, Mahiro an mga kamot ko. Tibaad maggilingan kami kadtong pig-unambitan mong mga aki ni G. Bingle.”

Nagngirit liwat an Prinsipe, pagkatapos nawara an mga huyom sa mata. Garo napapahibi liwat ini. “Iyo, may kaipohan kang gilingon, Mo, alagad dai ito aki ni G. Bingle. Kaipohan mong daogon an Pirata.”

“An Pirata?” Gikan palan sa mga galamay kan Prinsipe an itom na likido.

“An Pirata. Haluyon na niyang pigdidisturbo an mga residenteng parasira kaining kahadian. Sa wakas, nadakop siya kan mga sundalo kan hari. Naghagad siya na masentensyahan gikan sa Itaas.”

“Ako, ako an mataram kun papadusahan siya o dai?” Napakagaw sa kuko si Mo. Kadto, pirmi siyang nagdadalan nin Boston Legal, saka nagmawot man dati na magin hukom. “Kaya ko man garo ito.”

“Marhay.” Nakatukaw man giraray, pigduhol kan Prinsipe an palakol. “Ini, kuon mo.”

Magian an palakol. Sa kilyab kan payo kaini, maan ni Mo an lawog niya, dakul pa siyang muta. “Halat, pupugotan ko siya nin payo?” May payo man daw an Pirata? “Garo dai ko ito kayang gibuhon. Hukom sana ako, bakong berdugo.”

“Dai mo man siya kaipohan pugotan.”

Naghangos nin hararom si Mo. “Marhay man.”

“Tapyasan mo nin braso, tagaon mo sa daghan, mayong problema.”

“Ano?”

“Kun dai, tibaad ika an mapugotan nn payo. Ralaban an bayle, Mo. Kun matugot ka na gadanon kan Pirata, an boot sabihon kaini, sigun sa ley sa Itaas, mayo siyang sala.”

Nabutasan ni Mo an palakol. Pigtalsikan siya nin itom na likido sa mata.

Pagkapurot nin armas, pigdumanan tulos ni Mo an Hadi. Nakua niya ining nakatukaw sa trono, nagdadalan sa payaso, pigpapalibotan nin kun sirisay na mga soldado, mga suruguon saka uripon. Yaraon man an nagkapirang mga maharlikang nakakapa. Kan nahiling kan hadi na kapot ni Mo an palakol, nagsenyas an Hari saka nagharali an gabos, apwera an mga soldado. Saka an Prinsipeng kaibahan ni Mo.

Pigwasiwas ni Mo an palakol. “Gusto mo na akong magadan?”

Nagbagat sa pag-ultatan ninda an duwang soldado. Tigsaro nin kalasag saka sibat an mga ini. Nakamurusdot an Hadi, pighahapros an barabas.

“Simbag!” Nagrani nin saro pang lakdang si Mo.

“Atakehon siya,” sabi kan Hadi.

Mayong pagkasabot si Mo sa nangyari. Basta sa sarong momento, pig-atake siya kan diuwang soldado na may sibat, saka sa nagsunod na momento, plakda na an duwa sa salog. Bakri an mga sibat saka labot an mga kalasag.

“Panong panong pano?”

Nagsenyas an Hadi saka pigtabangan kan iba pang soldado an mga nakabagsak sa pamitisan ni Mo. Pigwalat ninda an mga putol na pana. Nagsenyas liwat an Hadi saka nakatindog na ini sa atubangan ni Mo, nakatutok an duwang putol na pana sa saiyang liog.

Nag-upak an Prinsipe, tanog nin labadang pigbabadolan.

“Aram mo daw, Mo, sakuyang kampeon, kun tano ako an Hadi?”

“Nin huli ta… ama mo an nagadan na Hadi?”

“Nin huli ta ako an pinakapoderoso sa kahadian.”

Naglunok si Mo. “Tano ta bako na sanang ika an maggadan sa Pirata?”

Pigbaba kan Hadi an mga putol na pana. Nagbalik ini sa trono. “Nin huli ta igwa pang saro na mas poderoso pa sako. Ini an ley. Saka sigon sa ley, an kriminal na naghagad nin sentensya gikan sa Itaas maninigong sentensyahan nin gikan man sa Itaas.” Nagsinghot ini. “Alagad dai man pigsasabi sa ley na pinapangalad na tabangan an kampeon. Suno taka, Mo. Maisog ka, andam magtabang maski sa dai mo kabisto. Saka pigtataram mo an nasa isip mo, dai ka buwaon. Iyo, kun minsan mayo ka sa hulog, alagad honesto ka. Saka mas suno ko na an kampeon na honesto kaysa sa kampeon na astang pulitiko. Tinawan taka nin poder. Digdi sana sa samuyang kinaban magana iyan. Sentensyahan mo nin tama an Pirata. Dakulon na siyang pig-ikitan, piglugosan saka ginadan. Sentensyahan mo siya nin tama, ta maski sa Itaas, magana an poder mo.”

Naisip ni Mo an saiyang amaon. Saka an mga maton. Pighiling niya an palakol. Igwa ining dikit na dugo. Aram niyang naghahangos pa an duwang soldado na pigdaog niya. Dai niya narisa na may nalugadan siya sa mga ini. Malugadan an mga kaiwal niya, ini an mawot niya. Bako? Maraot man sindang tawo, bako? Saka maraot man na tawo an Piratang ini.

Pigturuhokan ni Mo an Hadi, saka nagtango.

“Marhay,” sabi kan Hadi. Nag-upak ini, saka marikas na nagbaralikan an mga uripon, suruguon, soldado saka manlainlain na maharlika. Maribok sinda, arog sa kwarto kan mga estudyanteng dai pa nag-aabot an paratukdo.

Pig-apod kan Prinsipe si Mo. Nakatindog ini sa taid kan sarong tukawan. “Tukaw, tukaw,” sabi kaini. Pigmasahe kan Prinsipe si Mo.

“Nadangog daw ninda an pag-olay mi kan Hadi?”

Nagkindat an Prinsipe. “Ano ka man, Mo? Maski ako dai nadangog an pag-olay nindo.”

Nagduko siya. Pigpunas an dugo sa palakol gamit an kapa. Itom ini. Itom an kulor kan dugo.

“Uto, Uto si G. Bingle.”

“Itong nakakapang puti?”

“Dai. Maharlika ito, maharlika sana an pwedeng magkapa. Itong nakasaklob. Ito, hiling mo puro gintong alahas. Palibhasa negosyante sana, kaipohan pirming iparada an pagsasadiri. Hiling mo ito, o, uto.”

“Sige ka man taram na uto, dai ka man nagtutukdo.”

“Itong mga babaying nakasaklob man, aki nin pating. Mga aki sinda ni G. Bingle. Magpabisto kita atyan” Mas nagluya an boses kaini. Garo baga turo nin tubig gikan sa gripong barado. “Dai mo man siya kaipohan na gadanon, aram mo? Kaipohan mo man sana siyang sentensyahan.” Padagos ini sa pagmamasahe sa saiya.

Pigturuhokan ni Mo an saro sa mga aki ni G. Bingle. An pinakamagayon saijnda gabos. Halangkaw ini, alagad mas maitom pa sa ulikba. Sadit an saklob kaini, saka haros mayo ining alahas. Pigkindatan niya an babayi. Naglihis sana ini nin hiling.

Nag-abot an limang soldadong lain an kulor kan uniporme, asul imbes na berde, saka lain an armas, espada imbes na sibat Pigbubutong ninda an sarong lalaking nakakadena an mga braso saka bitis.

Nagtuninong an mga lamanlupa. Nag-abot na an paratukdo.

“Kapitan Tyago.”

“Pirata Tyago.” Pigbuhian an lawas kan prisonero saka nagpuon ining mag-unat. “Pirata Tyago, Padangat na Hadi.” Kurong an buhok kan Pirata, mahimpis an anit sa payo, bakat an bungo kaini.

Nagsinghot an Hadi. “Pirata Tyago. Pig-akusahan ka sa korte nin minasunod na krimen: sarong gatos saka singkuwenta beses nin pag-ikit, sarong panlulugos, beinte sigko beses nin paggadan. Pig-ako mo an mga krimen na ini bilang paagi nin paghagad nin sentensya gikan sa Itaas.”

“Apwera sa panlulugos.” Tinawan nin sibat an Pirata.

“Apwera sa panlulugos.”

Nagtango an Pirata. “Pig-aako ko an mga salang ini, saka naghahagad ako nin sentensya gikan sa Itaas.”

“Marhay.” Nagsenyas an Hadi dangan pigwalat ninda sa tahaw an Pirata. “Uni an taga-Itaas na iyo an masentensya saimo.” Nagtango ini ki Mo.

Nagtindog siya. Pig-abrasa niya an Prinsipe, dai niya aram kun tano. Sigurado man siya na manggagana siya, alagad pagmati niya may mawawara sa saiya. Dai man siya Diyos, o kaya hukom, tano ta masentensya siya? Naglakaw siya paduman sa atubangan kan Pirata, sarong metro an rayo. Pighanap niya sa mga lawog duman an aki ni G. Bingle. Nakua niya ini, nakaduko, nag-pipiing-piing. Nawaran siya nin kusog-boot. “Garo dai ko–“

Nag-atake an Pirata, pigsaksak siya kaini sa tulak.

“Anak ng pating.”

Mas naghaloy an ralaban na ini. Bopols sana garo an mga soldado kan Hadi, o kaya man nagsaginsagin na maluya tanganing matawan siya nin kumpyansa sa sadiri. Nadaog niya an Pirata syempre. Dai na ini nakakatadok, sige na sana an salag. Sa huri, pinalakol ni Mo nin sunodan an mga bitis kaini. Plakda sa salog an kurong na lalaki.

“Nagpadaog ako,” hinghing kaini.

Nag-urupak an mga lamanlupa. Nagpuon sindang maghinghing nin kurahaw: “Payo! Payo! Payo!”

Nagsalingoy si Mo sa palibot. Dai niya nahiling an aki ni G. Bingle. Dai niya nahiling an Prinsipe. Dai niya nahiling an Hadi, maski harani man sana an trono kaini. An Pirata sana an nahihiling niya. Nagdudugo an nguso kaini. Magrahay man an mga lugad kaini, aram niyang dai na ini liwat makakalakaw. Dai pa ini maninigong kapadusahan sa pag-ikit saka paggadan. Pigtaas ni Mo an palakol niya.

Saka pigtalbong ini sa salog.

Natuninong an mga lamanlupa. May nagkapirang Maharlika an nagparakurahaw.

Pigtaas ni Mo an saiyang mga palad. “Ini an sakuyang sentensya.” Nahiling niya an tukawan, saka sa likod kaini an nakahuyom na Prinsipe. Kan makarani siya, narisa niyang bugto an mga mata kaini. Nagtukaw si Mo. “Pamasahe man daw.”

Kabanga sana an pagdalan niya sa mga nagsunod na pangyayari. Nagdeklara nin pag-uyon an Hadi “susog sa ley.” Nagbwelta an mga soldado na may espada, dangan pigbutong pasiring “sa parabulong” an Pirata. May nag-abot man na uripon na piglinigan nin trapo an dugo sa salog. Nagbwelta man an payaso, may kaibahan na mga musikero.

Ini an bayle.

Duwa an aninipot sa garapon kan napagmata si Mo. Napagmata siya nin paghibi ni Prinsipe. Pighugakan na siyang hubaon an mapiot na pajama. Sarong katok sana dangan naglaog na siya sa kataid na kwarto. Nakua niya sa may tukawan an Prinsipe. Igwang papel sa lamesa sa atubangan kaini.

“Surat?”

Nagtango ini. Pigtago an papel.

“Kaya ka pirming naghihibi, nin huli sa mga pigsusurat mo?”

“Itaram ko saimo pag nagkahilingan kita liwat.”

“Mangyari daw iyan?”

“Malay mo, magbalik ka digdi.”

“Dai na.”

“Kun siring, ako an mabisita saimo.”

“Sige.” Naghigda si Mo sa katre. Basa ini, alagad mapuli naman siya sa Itaas. Ayos man na saiyang magin mapulot. Makarigos na sana siyang haloy pag-abot sa saindang harong..

“Magayon itong aki ni G. Bingle ano?”

“Iyo?

“Kaso, medyo maitom.”

“Nagtaram an kulor porselana.”

Nagngirit sinda. “Aram mo, garo ka piglulubong kun magngirit.”

“Iyo man nanggad?”

Piggapo ni Mo nin ulonan an Prinsipe. “Ano na ngani an ngaran mo?”

“Amante.” Pig-apon kaini pabalik an ulonan. “Ang boot sabihon kaini, sa tataramon na dai saindo, pagkamoot.”

“Prinsipe nin Pagkamoot. Saka ano ngani palan an ngaran kan aki ni G. Bingle?”

“Dai ka na mag-asa. Nagbisita liwat si G. Bingle sakuya kasubago. Nasunoan daa ako kan mga aki niya.”

“Saka ako?”

“Maduros ka daa. Saka anggot sa maiitom.”

“Pigtaram talaga niya iyan?”

Pigdarhan na sindang pamahawan. Pagkatapos, nag-abot an duwang soldado. Pigpapa-apod na daa kan Hadi si Mo. Nagpaaram na si Mo sa bagong katood. Pigbayaan niya ini ito sa kwarto, pigbayaan na ipadagos kaini an surat na nakakapahibi.

Nakatindog sa atubangan kan trono an Hadi. Dai kaini sulot an kapa. Nagtindog si Mo sarong metro anr ayo gikan digdi. Mayong soldado sa pag-ultanan ninda. “Andam ka na?” Pig-atubang siya kan Hadi. Pigduhol kaini an palako niya. “Siring kan napag-olayan ta.”

“Pano na ngani ako mapuli?”

Nagpiyong si Mo. Naglihis an pirang momento. Mayong nangyari. “Tapos?” Mayong nagsimbag. Nagkapot siya sa palakol. “Padangat na Hadi?” Katoninongan. Nagkulog an saiyang mga mata. Nakahiling siya nin pula, ito bagang garo nakapiyong siya alagad may ilaw. Itong klase na nagtatao nin turog na mayong hingalo. Nagmuklat si Mo.

Yaon siya duman sa kwarto niya. Yaon man si Sarhento Bene. Nag-aalog an tulak. Nakangirit- ido. Nakatutok an badil ki Mo.

Pigpalakol niya an badil. Pigbadolan niya nin kahoy na parte kaini an payo kan amaon

Bagsak ini. Pigtaas ni Mo an saiyang armas. Alagad siring man sa Pirata, dai niya nagibong magputol nin buhay. Dai siya Diyos, maski na pwede na siyang apudon na hukom. Pigtukawan niya an tulak kan saiyang amaon.

“Hayop ka.” Pinanalmingan niya an payo kan palakol. Nahiling niyang kaipuhan hugayon an saiyang buhok. “Hayop ka, gagadanon taka na sana alagad dai ko pa magibo.” Naghangos nin hararom si Mo. “Dai taka gagadanon, obyus man. Alagad patanid ko na ini saimo. Kadtong aki pa ako, dai ko aram, alagad pagmati ko dai ka man pirming maraot. Igwang marhay saimo, kadto. Tibaad igwa pang marhay saimo ngunyan, nakatago sana. Dai ka man mamomotan kan ina ko kun maraoton ka nang gayo. Dai man siya tanga. PaDiyos mabalos ka dai tanga an ina ko. Alagad rumdumon mo ini, sa paghiling ko, tanga siya. Kada pigsasapok mo siya. Kada pigsisipa mo siya. Kada pigmumuda mo siya dangan mayo siyang piggigibo kundi sunudon ka. Tapos na an mga aldaw na idto. Dai pa niya aram, alagad aram ko na. Saka ngunyan, aram mo na. Tapos na an mga aldaw na idto. Magigin marhay ka,” ipigwasiwas niya an palakol sa ibabaw kan payo kan amaon, “o sesentensyahan taka.” Pigturuhokan ini ni Mo. Nagtango an amaon niya. Nagtindog si Mo. Pigsipa patindog an nadaog niyang kaiwal. “Kuon mo iyan na badil mo. Purbaran mo akong badilon, hilingon mo kun anong sirbi kaiyan saimo. Ano? Ano?” Mayo ining girong. “Hali na. Dakul pa akong gigibuhon.” Dai na pighiling ni Mo kun nagsunod ini. Pig-on niya an saiyang computer, nagkonekta siya sa Internet. Dai siya mapundo sa pipitsugin na pulis. Igwa na siyang poder ngunyan. Saka an kinakalaban kan igwang marhay na poder, idtong igwang maraot na poder. Congressman,arog kaiyan. O gobernador. Dai niya aram kun maootro man sana an nangyari sa Pirata, sa amaon niya. Dai niya aram kun tatamaan liwat siya nin konsenya o mawawaran nin kusog-boot. Ano man an mangyari, nakapuon na siya nin pagbaklay. Ano man an kaluwasan, maggadan man siya o magpatawad, dai na siya pwedeng mag-atras.

This short story is a translation of U Eliserio’s “Bayani,” part of his second collection Tungkol sa AsoClick here to read about his upcoming third collection, Eksamen at iba pang kuwento ng pag-ibig.